НҰРЛАН СМАҒҰЛОВ - БИЗНЕСМЕН, ASTANA GROUP НЕГІЗІН САЛУШЫ, ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ ІРІ РАНТЬЕ, МЕЦЕНАТ
ДАҒДАРЫСТЫ ҚАЛАЙ ЕҢСЕРУ КЕРЕК?
КЕЙС №1: 2008 ЖЫЛҒЫ ДАҒДАРЫС
Мен басшылық еткен компаниялардың өрге басуы ғана емес, түрлі сәтсіздіктері де, оны біздің жеңіп шығуымыз да сіздерге қызықты болса,
онда бір бизнес-кейс туралы айтып берейін.
2008 жыл. Біз автокөліктерге тапсырыс береміз, нарық тез дамуда, біз дистрибьюторлармыз,
сондықтан бізге жарты жыл бұрын зауыттағы машиналарға тапсырыс беріп, алдын-ала төлем жасап қою керек.
Егер нарық жақын айларда өзгеретін болса, онда біз, мысалы, ақпан айында сататын мөлшерден көбірек тапсырыс береміз.
Ақпанда, мысалы, біз 1000 көлік сатамыз, сен 1200-1400-ден одан жоғары 1600-ге дейін тапсырыс бересің.
АҚШ-та Lehman Brothers-пен байланысты ипотекалық дағдарыс басталғанда,
нарық түсіп кеткені сонша, біз 1200-1400 емес, тек 800, 600, 400 саттық, тіпті 200-ге дейін құлдырадық.
Бізде екі жылдықтан аса автокөліктердің қоры жинақталып қалды. Бұл дағдарыс деп аталады.
Сенің тұрағыңда автокөліктердің жылдық қоры жиналып тұрса, ал сұраныс болмаса,
барлығы өз машиналарын түсіріп тастаса, нарықта демпинг пен үрей басталады.
Клиенттер автокөлік орталықтарының арасында ұялмай таңдап жүреді және жақсы бағаны қарайды. Олар тіпті машинаға қызығушылық танытпайды.
Себебі осы кезде оларда тұтыну дүрлікпесі пайда болады және олар ең тиімді ұсыныстарды таңдайды.
Дәл осы жерде шешім қабылдау өте қиынға соқты. Менің менеджерлерім көліктерді өз құнынан төмен сатуға қарсы болды.
Олар: «Шығынды кім өтейді, бұл бізге неге керек? Қазір дағдарыс аяқталса, біз шығын шығармай сата аламыз.
Бастық, бізге тәуекелге барудың қажеті жоқ, біздің несиеміз бар, біздің міндеттемеміз бар және т.с.с.», - деді.
Осы жерде компания қалаушының сөзі өте маңызды. Ол ұжым, банк, зауыт алдында жауапкершілік алады. Мен өз құнынан төмен бағаға сату керек деген шешім қабылдадым.
Егер мысалы, машина 50 000 доллар тұрса, біздің бөлшек сауда бағамыз бойынша оның өзіндік құны 45 000 доллар,
біз оны 30 000 долларға сата бастадық, яғни шын мәнінде біз машинаның жүксалғышына 15 000 доллар салдық та, оны сата бастадық.
Біз неге олай істедік? Себебі мен осы дағдарыстың оңай болмайтынын, біз ойлағаннан гөрі оның ауқымдық мәні зор екенін көрдім.
Дағдарыс 3-4 жылға созылды. Осы уақыт аралығында нарық бірнеше мәрте қысқарды.
Егер біз сол кезде дұрыс шешім қабылдамасақ, компанияның қалатыны, қалмайтыны түсініксіз болар еді.
Біз осылай бұл машиналарды шегеріспен сата отырып, шығынға ұшырадық. Nissan-да біз 11 млн доллар шығынға ұшырадық,
Subaru-ға байланысты жағдай тіпті қайғылы болды десек те болады.
Біз бір автокөлік партиясын сата алмайтынымызды көрген кезде, біздің директорымыз көп пайда табатынына үміттеніп қымбат машиналардың келесі партиясына тапсырыс берді.
Біз олар үшін тағы да шегеріс жасадық. Сөйтіп біз 12 миллион доллар шығынға ұшырадық.
Бұл тек екі брендке қатысты нәрсе. Бір сәтте мен біз қанша уақытқа дейін шыдай алатынымыз туралы ойладым. Себебі қауіп өте күшті болды.
Бірақ біз банктер алдындағы барлық міндеттемелерімізді жаптық. Шығынға ұшырадық.
Компанияға қолдау көрсету үшін мен отбасылық жинағымнан соңғы ақшама дейін беруіме тура келді.
Жылжымайтын мүлігімді саттым. Бірақ 2-3 жылдан кейін біз дағдарыстан шыға бастадық. Біз нарықта қалдық және бұл - ең маңыздысы.
Мен осы шешімді қабылдамаған болсам, қазір компанияма не болар еді деп қорқынышпен ойлаймын.
Біз банктік пайыздар жинаушы едік те, зауыттардан алған тапсырыстарымызды бұзар едік,
біздің компаниямыздың беделін түсіретін банктер алдындағы дефолтқа жол беріп, міндеттемелерімізге жауап бере алмас едік.
Тіпті банкрот болуымыз мүмкін еді. Сондықтан, бұл бизнес-кейстің мәні: үнемі дұрыс, үнемі тиімді шешімдер қабылдамауымыз мүмкін, бірақ қандай да болсын шешім қабылдау керектігі жайында.
Жалпы, қиындықтарға, қателіктерге, сәтсіздіктерге деген көзқарасым өте жақсы.
«КӘСІПКЕР СӘТСІЗДІКТІ ДҰРЫС ЕМЕС ТӘЖІРИБЕ ДЕП ҚАБЫЛДАМАУ ҚАЖЕТ: БҰЛ ЖАЙ ҒАНА ҮЙРЕНУ ЖОЛЫНДАҒЫ
ҚИЫНДЫҚТАРДЫҢ БІРІ». Ричард Брэнсон, Virgin Group негізін салушы
КЕЙС №2:АНГУСТАР
Біздің «Астық индустриясы» компаниямыз белсенді болғанымен, ауыл шаруашылығынан шықтық.
Бұл бизнес-кейстің қызықтылығы - "асфальт қазақтардың" қалай бизнеспен айналысатындары туралы.
Бұл Қостанай облысындағы Комсомольский ауданы, картоп жинау науқанына жіберілген, және Алматыдан басқа (бізді картоп жинауға жіберген)
ештеңе білмейтін студент туралы, және мен кәсіпкер болған кезде 90-шы жылдардың басында осында қайта оралдым.
Ол кезде сондай құлазыған заман болатын: ақша жоқ, адамдар астықты қалай себуді білмеді,
мұны не үшін істеп жатыр, олардан астықты кім сатып алады, одан кім дайын өнім жасайды, осы жағын жете меңгермеген.
Біз, алматылық жігіттер, сонда барып колхоз, совхоздарды сатып ала бастадық.
Саудадан тапқан бар ақшамызға сатып алдық, себебі біз саудамен айналысудың уақытша екендігін білдік,
бізге одан да маңызды істермен, өндіріспен айналысу керектігін түсіндік.
Біздің жолымыз болды, біз астық өндірісін жақсы дамыттық. Онда 1000 гектарға арналған бірегей тұқым шаруашылығын құрдық. Онда біз жаңа бидай сорттарын шығардық.
Бізде Ресейден келген ғалымдар жұмыс істеді, біз бірнеше жақсы, элиталық тұқым сорттарды шығардық.
Оларды алғашқы өнімдер ретінде, сондай-ақ элиталық тұқым өндірісі ретінде тараттық және саттық. Сосын біз диірмендер салдық.
Бізде миллион тонна қуаттылыққа арналған элеваторлар болды. Біз макарон фабрикаларын салдық. Аса ірі ұн мен макарон өндірушілер атандық.
Кейін біз мал шаруашылығымен айналыса бастадық.Австралиядан қара ангус, бірнеше мың бас әкелдік.
Абердин – ангусс тұқымы (ағылш. AberdeenAngus). Ірі, мүйізді қара мал тұқымы.Шыққан елі – Шотландия.
Біз оларды Singapore Airlines-пен тасымалдадық. Сондай үлкен ұшақтар болды, оларды "джамбо" деп атайды. Олар екі қабаттан тұрады, 747-ншілер.
Қостанайға осы төлдерді әкелдік, оларды үсіп қала ма деп қорықтық, себебі оларда 300 жыл бойы жүн болмаған.
Негізінде олар Аустралияға 300 жыл бұрын әкелінген, яғни Аустралияда жылы болғандықтан, олар жүндерінен айырылған.
Біз оларды Қостанайға қайтардық. Қыста жүндері өсті. Бәрі аман қалды. Жақсы тұқым берді және біз өте жақсы өнім шығардық.
Аустралиядан фермерлерді әкеліп, ранчо салдық, барлық құрал-жабдықтармен қамтамасыз еттік,
бұл «Кішкентай Аустралия» болды, тіпті біз жануарлар тарқап кететін әткеншектер де әкелдік.
Біз арнайы отарды толтыратын машина да әкелдік, порт-элементі бар,
GPS-навигаторы бар суғаратын құрылғы да әкелдік, оның бәрі автоматты түрде жұмыс істеді.
Әрбір сиырды біз көріп отырдық, себебі оларда радиомаяк болып, ол үлкен компьютерге таңбаланды.
Біз тіпті мектеп құрдық, оған Қазақстанның барлық өңірінен фермерлер келіп, желден қорғайтын құрылғылардың қандай болатынын,
заманауи мал шаруашылығы қалай дамып жатқандығын көруге мүмкіндік алды.
Бұл Аустралияға ұшпай-ақ, Қостанай облысында көруге болатын Аустралияның қызықты, бірегей тәжірибесі болды. Міне, содан кейін, мен осы жобадан шықтым.
Осы бұқашықтарды фермерлерге емес, менеджерлерге саттым. Себебі фермерлер субсидия ала алмай, бұқашықтарды сатып ала алмады.
Ал идея өте жақсы болды, асыл тұқымды мал шаруашылығын тез көтеруге болатын еді.
Бұл бұқашықтарды біз төмен бағамен сатуға дайын болдық, бірақ фермерлерде тіпті бұл ақша да болмады.
Ал өзіндік құнынан төмен сату бизнес үшін мүмкін емес. Бірақ еш өкінбеймін, шаруашылық өз жұмысын атқарып жатыр,
бұл қазір мал бордақылау шаруашылығы, жай ғана репродуктор емес.
Мұның соңында ет соятын цех тұр. Бұл менің жеке өзіме, шынымды айтсам, ұнай қоймады.
Біз олар әрі қарай өсіп, жетілуі үшін мал туатын орын, оларды өсіретін орын құрғымыз келді.
Бұқалар басқа жануарларды өмірге әкеліп, қашарлар ұрпақ құратын еді. Қалай болғанда да жағдай осылай өрбіді.
Мен бұл мал шаруашылығы туралы айтып отырған себебім:бүгінгі таңда Қазақстандағы ауыл шаруашылығы, мал шаруашылығы үлкен табысқа жететініне сенімдімін.
Қазір бұған ауыл шаруашылығы Министрлігі жаңаша көзқараспен қарап, репродукторларды қолдап,
тұрғындар, біздің фермерлер жақсы өндірушілерден жақсы бұқаларды сатып алуды қолдайтынын білемін. Және бұл мені қуантады.
Бірақ біз қазіргі уақытта Mega-ны, автокөлік бизнесін, кофеханаларды дамытуға күш салудамыз. Біз жаңа бағыттарды қараймыз.
Дегенмен, біз өз қалаларымызға оралдық. Аймақтардан да кетіп, тек Астана, Алматымен айналысамыз. Өйткені бәрін бірден жасай алмаймыз.
Қорлар соншалықты сарқылмайтын қазына емес. Бүгінде бізге өз жобаларымыз ұнайды және біз үлкен рахат аламыз.
Бірақ мен әлі де болашаққа сенемін. Ауыл шаруашылығы - біздің еліміз үшін өсім генераторларының бірі.
Өйткені жанымызда өспелі нарық тұр. Ресей ең ірі ет сатып алушы болып табылады.
ҚАТЕЛІКТЕР ЖІБЕРМЕУ МҮМКІН ЕМЕС ЖӘНЕ ОЛАРДАН ҚОРҚУДЫҢ ДА ҚАЖЕТІ ЖОҚ,
БҰЛ тЕК САҒАН ДҰРЫС ШЕШІМ ҚАБЫЛДАП, ҚАЙТАДАН ОСЫ ҚАТЕЛІКТЕРДІ ЖАСАМАУҒА БОЛАТЫН ТӘЖІРИБЕ». Нұрлан Смағұлов
Кімде қателіктер көп деп жарысудың қажеті жоқ, мұны міндетті түрде жасаудың қажеті жоқ.
Бірақ адамдар басқалардың қателіктерінен емес, өз қателіктерінен сабақ алады.
Тағдырдың қиындығына, сынақтарға, қарсылықтарға, қателіктерге философиялық тұрғыдан қараңыздар. Бұлардың бәрін әскери тыртықтар деп есептеңіздер.
Егер олар болмаса, сіз нашар жауынгер, нашар басқарушы және нашар басшы боласыңыз.
Сондықтан қателіктерден үйрену керек, бір жасаған қателікті бірнеше рет қайталамас үшін осы қателіктерден қорытынды шығарыңыз.
Бұл - кейбір сәтсіз жобалар туралы бизнес-кейс.
"КӘСІПКЕР БОЛУ ҮШІН СІЗГЕ ҚАЖЕТТІ ДАҒДЫЛАР: СӘТСІЗДІКТЕРГЕ ШЫДАУ МЕН ИДЕЯЛАРДЫ БАСҚАРУ ҚАБІЛЕТІ,ОСЫ ИДЕЯЛАРДЫ ЖҮЗЕГЕ АСЫРА БІЛУ НЕ САТУ,
ӨЗ ҚАТЕЛІКТЕРІНЕ ҚАРАМАСТАН ТАБАНДЫ БОЛУ ҚАБІЛЕТІ, САБАҚ АЛУ ЖӘНЕ КЕЛЕСІ ЖАҒДАЙЛАРҒА ҚАРАЙ ҰМТЫЛУ". ДЖЕЙМС АЛТАЧЕР, АМЕРИКАНДЫҚ ИНВЕСТОР