НҰРЛАН СМАҒҰЛОВ - БИЗНЕСМЕН, ASTANA GROUP НЕГІЗІН САЛУШЫ, ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ ІРІ РАНТЬЕ, МЕЦЕНАТ
АРМАНЖАН БАЙТАСОВПЕН СҰХБАТ: БИЗНЕС МЕНІҢ ӘУЕСТІГІМ РЕТІНДЕ
СІЗ 1990-ШЫ ЖЫЛДАРДАҒЫ ҚИЫНДЫҚТАРМЕН ҚАЛАЙ КҮРЕСТІҢІЗ ЖӘНЕ ҚАЗІРГІ ТАҢДА ОЛАРДЫ ҚАЛАЙ ЖЕҢУДЕСІЗ?
Жалпы мен 90-шы жылдары бұның қиындық екендігін білмедім, бұл – өмір деп ойладым.
Біз 90-шы жылдардағы ащы мен тұщыны, қиындықтарды немен салыстыруды білмедік, бар болғаны өмір сүру керек болды.
Бірақ мен жан сақтадық деп те айта алмаймын. Жақында «Бизнесмендер» фильмі түсірілді,
осы киноның режисері Ақан Сатаев келіп, сол 90-шы жылдар туралы сұрады.
Мен үнемі да 90-шы жылдардың бейнесін ауыр күндер ретінде бейнелегім келетін, алайда олай жасай алмадым,
себебі біз ол кездері жас болдық, жастың жалынымен бізге бәрі ұнайтын еді.
Менің алғашқы жетістіктерім де 90-шы жылдармен байланысты. Біз тың жерді игердік, алғашқы автоорталықтарды аштық, алғаш макарон зауыттарын салдық,
өз даламызда егістікте өсірген астығымызды жинадық, және бұлардың барлығы таңғажайып болғаны сонша, тіпті мен 90-шы жылдарды әрдайым сүйіспеншілікпен есіме алатын болдым.
Алайда қиындықтар да жеткілікті болды. Мүмкін менің өмірімдегі ең алғашқы қиындық біздің жүз жылдықтың 7-8 жылдарымен байланысты шығар.
Ол 2007-2008 жылдары АҚШ-та басталған ғаламдық дағдарыс Lemon Brothers-пен байланысты.
Бұл – ипотекалық несиелер, Трипл-эй-дің бағалы қағаздарының құны Америкада құлдырай бастағанда және сонымен байланысты Қазақстанда несиелер желісі жабыла бастады.
Бұл кезде барлығы қиындап кетті, себебі сол сәттерде біз автомобильдерге тапсырыс бердік, бизнес құрдық, несиелер алдық, істің парадигмасы былайша болды:
барлығы жоғары дамып көтерілуі керек еді, біздің бизнес жоспарларымыз оптимисті түрде болды, алайда, кенеттен біздің жұмысымыз құлдырай бастады,
сатылым көлемі азайды, адамдар кез келген үлкен сатылымдарды кейінге шегерді, сөйтіп біз қиын жағдайға тап болдық.
2009 жылдар тұсында менің алдымда болған үлкен кедергі - біздегі бар кредиттерді жаба аламыз ба деген сауал болды.
Сол кездегі банктің алдындағы несиелер мөлшері 600 млн долларды құрады, активтерге деген сенім жоғалды,
себебі біздің активтер 600 млн доллар тұрады дегенге күмәндандым.
Сол кездер өте қиын болғаны есімде, мен сол кезде тауға өрмелейтін спортшы достарыммен сөйлестім, альпинистермен Гималай тауына бардым.
Менің есімде Непал деген қызықты бір мемлекетке тап болдық, біз Катмандуға ұшып келдік, кейіннен Эверест шыңының етегіне ұшып келдік,
сол жерде трекинг жасадық, мен Гималайда бір аптадай болдым, жергілікті буддистер - шерп деген халықты көрдім.
Біз Тенгбочта болдық, бұл 4800 метрдей биіктікте орналасқан ең биік таудағы буддалық монастырь.
Мен басқа құндылықтары бар мүлдем басқа өркениеттің адамдарымен тілдестім, маған бәрі түсінікті бола бастады.
Сөйтіп ендігі өмірімді қалай сүрем деген ойлар, менің барлық қайғы-қасіреттерім, қиындықтарым түкке тұрғысыз, тіптен қызықсыз болып қалды.
Мен осы жердегі тауға, адамдарға, табиғатқа таң қалдым, қайта оралып, біз бірден мәселелерімізді шеше бастадық,
аса танымал емес және оңай емес шешімдерді қабылдауға кірістік.
Тура 2 жыл өткеннен кейін біз аяғымыздан тік тұра бастадық, 2013 жылға қарай біздің жағдай керісінше болды.
Біз несиелерімізді азайттық, өз активтерімізді қайтара бастадық, біз жеткізушілердің, зауыттардың,
клиенттеріміздің және банктердің сенімін жоғалтпадық. Міне осылайша біз қиындықтармен күресеміз.
МҰНАЙ БИЗНЕСІНДЕГІ СӘТСІЗ ТӘЖІРИБЕ
Мұнай өндірісіне келер болсақ, біз ол cалаға ендік және барлық жерде барлық нәрсені жасай аламыз деп ойладық
(мен оны стереотип немесе жеңімпаздардың инерциялық ойлауы деп атаймын).
Келгеннен кейін біз Атырау облысындағы 2 кен орнын сатып алдық (аттарын атамай-ақ қояйын, олар жұмыс істеп тұрған кен орындары). Өкінішке орай, бізді құбырға кіргізбеді.
Біз ол мұнайды сата алмадық. Одан кейін бұрғылаушылар келіп, құбырлардың өлшемі дұрыс еместігін білдік.
Сосын қазылған жерден су шықты, одан кейін табиғатты қорғау, прокуратурадан адамдар келді.
Кейінірек өз міндеттеріңді орындамай жүрсіңдер деп энергетика министрлігінен келді.Нәтижесінде біз осы бизнестен 25 миллион доллар шығынмен шықтық.
Және де мен бизнестегі барлық шешімдерді өте мұқият қабылдау керектігін түсіндім.
Міне, мен осындай ақша мен уақытымызды жоғалтқан көп бизнес-кейстерді атап бере аламын.
Олар бізді әлсіретті, біздің көңілімізді түсірді деп, олар біздің өмірімізді сұрқай және іш пыстырарлық етті деп айта алмаймын.
Жоқ, біз қатты әрі болжампаз бола бастадық және қазір біз сауда орталықтарын, автобизнесті, тіпті соңғы жылдары Оңтүстік Кореялық кофехананы да дамытудамыз.
Және бұл бізге үлкен қанағаттанушылық әкеледі. Біз кішірейген жоқпыз. Біз бұрынғыдан да бақытты бола бастадық.
БИЗНЕСТЕГІ ШЕШІМ: СОҢҒЫ СӨЗ КІМДЕ?
Осы сәттен бастап, Қазақстан сияқты нарықта компаниядағы соңғы сөз менікі болады, өйткені нарық өте өзгерді:
оның ландшафты, қиын мәселелері, тереңдігі – бұл жерде компания басшысының пікірі өте маңызды.
Жедел тұрғыдан, жауапкершілік жағынан, сөздің кез-келген мағынасында маңызды, өйткені көп уақытты сөзге жұмсап, шешімдерді уақытында қабылдамасаңыз,
бұл шешілмеген мәселелер жинақтала береді, ал жағдайлардың өзгергіштігі жауапкершілікті өз мойнына алуды талап етеді.
Көлемі ауқымды шешімдерді қабылдағанда, әріптестерімнің пікірін тыңдап, қорытынды шешімді өзім қабылдаймын.
Мені ұзақ уақыт бойы қолдап келе жатқан командам бар, екі вице-президентім 20 жылдан астам менімен бірге жұмыс істеп келе жатыр, мен онымен мақтанамын.
Біздің компаниямыздағы орташа тәжірибе - 10 жылдан астам. Университет, институттардан бізге жұмыс істеуге келген балалар өте көп.
Оларда тек «Astana Motors» немесе «Mega Management»» бір ғана жазбасы бар.
Әрине, мен барлығын тыңдап шығамын, бірақ әрдайым шешімімді өзім қабылдаймын, бұл мені шынықтырады.
Екінші жағынан, маған сенген барлық адамдардың алдында өз жауапкершілігімді сеземін.
Бірақ қазір біздің экономикамыз турбулентті түрде дамып жатыр.
Біздің мемлекетіміз - өте жас мемлекет. Меніңше, қазіргі уақытта біздің компанияның бұл стратегиялық даму жолы өте нәтижелі.
Неге MEGA желісі IPO бойынша жасалмады, Қалай жоспарланған?
Мұнда бизнесті дамытудың көптеген модельдері бар. Корпоративтік мәдениетті дамытудың үлгісі бар, онда тәуелсіз директорлар,
компания акционерлері көп болады, компания әлемге танымал болған кезде оған жүзден астам немесе мыңдаған акционерлер қатысады.
Отбасылық компаниялар бар.
Бір қалаушының үлгісімен қаланған компаниялар бар. Қалаушы олардан мықты "драйв" алады. Осындай бірнеше модельдер бар.
Әрбір кәсіпкер өзі үшін ойлайды: бизнесті не үшін істейді, әрі қарай немен айналысады, өйткені ресурс сарқылмайды.
Мен бизнесті бастаған кезімде 25 жаста едім, енді 50-ден асып кеттім.
Мен физикалық тұрғыда көптеген компанияларға жетекшілік ете алмайтынымды түсіндім. Әсіресе соңғы жылдары жүгіріп жүрген жылдамдықпен компанияны басқара алмаймын.
Және әрдайым осындай таңдау бар: не бөлісу немесе отбасы мүшелеріне қалдыру, осы дәстүрлерді жалғастыру немесе бірдеңе жасау.
Мен әлі шешім қабылдаған жоқпын, бірақ акционерлер жиналыстарын өткізуім керек деп ойлаймын, мен біреуге хабарлауым керек, дәлелдеуім керек.
Мен Стив Джобсты өз компаниясынан қалай алып тастағанын көрдім. Бұл көптеген кәсіпкерлер үшін өте пайдалы болды.
Енді Маскпен де сондай жағдай болуы мүмкін. Қазір оның акционерлері алаңдап жатыр. Сондықтан ешқандай шешім қабылданбады.
Менің қазіргі менеджер ретіндегі жағдайым мені қанағаттандырады. Тәуелсіз шешімдерді қабылдай аламын, әрбір жиналыс алдында әрбір сөзімді таразылаудың қажеті жоқ.
Мен жұмысқа келгенде, серіктестеріммен сөйлесемін (мен оларды тек осылай атаймын), менің командам батыл және керемет шешімдер қабылдайды.
Бұл, көп ақша алып, оны зейнетақы қорына аудару немесе акция пакеттерін сатып алу не қолма-қол ақша алу біздің өмірімізді соншалықты толықтырады.
Үнемі осыларды таразылайсың.
Қалай болғанда да мен өз компаниямды басқару мүмкіндігін, динамикалық тұрғыдан алға жылжу мүмкіндігін, өз қалауымызша өмір сүруді таңдаймын.
СІЗ ШАБЫТТЫ ҚАЙ ЖЕРДЕН АЛАСЫЗ?
Бұрын тоқсаныншы, мыңыншы жылдары біз бизнесті бастағанда, мен аптасына 7 күн, яғни нақтысы алты жарым күн жұмыс істедім.
Сенбі жұмыс күні болды. Жексенбі күні жағдайға қарай кездесулер өткізілді.
Уақыт өте келе мен бұл өмір сапасын жақсартпайтынын түсіндім де өз әуестігіме, мысалы спортқа уақыт бөлемін деп ойладым.
Жұмыс күні менің кабинетімде өтеді, мен келіп, өз көмекшілеріммен кездесемін, маңызды кездесулерді өткіземін,
бизнесімізді жоспарлаймын, маған түрлі адамдармен кездескен ұнайды.
Олар жалгер, не әріптес, мүмкін Қазақстандағы бизнесті дамытуға байланысты қандай да бір ұсыныстары бар креативті адамдар да болуы мүмкін.
Мен осындай кездесуден қанаттанып шығамын. Жұмыс соңына таман, 3-4-тен кейін мен спортқа көңіл бөлемін, сенбі-жексенбі күндерін велоспортқа арнаймын.
Бұл менің қуанышты сәттерімнің бірі. Бұдан бірнеше жыл бұрын мен велосипедпен жүруді үйрендім, ал бала кезімде менің велосипедім болған жоқ, сатып алып бермеген.
Мен отбасымдағы жалғыз ұл-бала болдым, ал қазір мен біздің жолдармен велосипед тебемін, мұның бәрі маған қуаныш сыйлайды.
ҚЫЗМЕТКЕРЛЕРГЕ НЕГЕ «АСТАНА МОТОРС»-ТА ЖҰМЫС ІСТЕУ ҰНАЙДЫ?
Astana Motors пен Mega Management-те – Astana Group атты ортақ брендте тұрған біздің екі субхолдингіміз – өте қозғалыстағы адамдар жұмыс істейді.
Маған менің командам өте ұнайды, оларды мақтан тұтамын. Біз бір-бірімізді тыңдаймыз, бірге армандаймыз, жақында біз Эгей теңізіне корпоративті тимбилдингке шықтық.
Онда Капланкая деген керемет жер бар, бұл әлемге танымал Six Senses курорты.
Девелопер Сержан Жұмашев оны Бодрумға жақын жерден салған. Ол - алтыжұлдызды қонақ үй.
Міне, біз 70 адам сонда келіп, компанияны бес жылдан соң қалай елестетініміз жайлы тимбилдинг, конференция өткіздік.
Біз «Көгілдір теңіз» кітабінің стратегиясы бойынша армандадық. Яғни, біз қандай болуымыз керек, қазіргі өміріміздегі
қиындықтардың барлығын қалай жеңеміз дегеннен біз инновация таптық.
Біз Z ұрпағы туралы, Y ұрпағы туралы айттық, автокөліктер қалай шығарылады, қызмет көрсету қалай жойылады,
смартфоннан бәрін қалай сатып алуға болады, тіпті автобизнеспен не болатыны, адамдардың сауда орындарына бару, бармау жайы да сөз етілді.
Біздің алысты болжағанымыз сонша, қорқынышты болды, сонымен қатар біз осы болашақтан қорықпайтынымыз талқыланды.
Бұл бір керемет кездесу болды, онда бар-жоғы 3 күн болсақ та, біздің «Басқа сен» деген бағдарламамыз болды.
Бізбен Валихан Тен барды, біз спортпен айналыстық, бізде Гала-кешкі ас болды, бізбен музыканттар барды.
Бұл компанияға керемет көңіл-күй сыйлады, барлығы бір-бірін танып, жақынырақ біле бастады. Мұндай шараларды көп өткізе бермейміз, 5 жылда бір барамыз.
Біз компаниямызға медициналық сақтандыру енгіздік. Бұл да жақсы іс, себебі адамдар қорғалуы керек.
Біз тек қызметкерлерді ғана емес, олардың отбасын да сақтандырдық.
Біз психолог Жан Мұқашеваны жұмысқа алдық. Оның біздің компаниямызға келгеніне мен қуаныштымын, ол түрлі курстарды,
түрлі тренингтерді өткізеді, ең бастысы кез келген қызметкер онымен басын қатырып жүрген мәселелерімен бөлісе алады.
Біреу күйзелісте жүреді, біреудің жеке, отбасылық өмірінде қиындықтар туындайды,
біздің штаттық психологіміз біздің барлық командамызбен жұмыс істеп, түрлі жағдайларда көмектеседі.
Ол қызметкерлерді бір қызметтен екіншісіне ауысқан кезде тестілеуден өткізеді.
Біз ағылшын тілінің тегін сабағын, тағы да басқа көптеген нәрселерді енгіздік, себебі мұндай шаралар команданы алға сүйрейді.
Және де біз өте керемет жұмыс беруші болғымыз келеді, бізге адамдар жұмысқа тұрып, өз өмірлерін біздің компаниямызбен байланыстырса дейміз.
Және де біздің компаниямызда жұмыс істеуді армандаса дейміз. Міне, бұл біздің қызықты ерекшеліктеріміз.
«БИЗНЕСТІ ЖҮРГІЗУДІҢ ҚАЗІРГІ ЕРЕЖЕЛЕРІНЕ САЙ БІЗ ҮЗДІК БОЛУҒА ТЫРЫСУ ҮШІН ӨЗГЕРЕМІЗ» Astana Group компаниясының болжамы
«НЕГІЗГІ БӘСЕКЕЛЕСТІК АРТЫҚШЫЛЫҚ – БӘСЕКЕЛЕСТЕН ЖЫЛДАМ ҮЙРЕНУ МЕН ӨЗГЕРУ ШЕБЕРЛІГІ» Astana Group компаниясының болжамы