НҰРЛАН СМАҒҰЛОВ - БИЗНЕСМЕН, ASTANA GROUP НЕГІЗІН САЛУШЫ, ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ ІРІ РАНТЬЕ, МЕЦЕНАТ
АРМАНЖАН БАЙТАСОВПЕН СҰхБАТ: МЕМЛЕКЕТ ЖӘНЕ БИЗНЕС
СІЗДІҢ МЕМЛЕКЕТ ПЕН БИЗНЕСТІҢ СЕРІКТЕСТІГІ ТУРАЛЫ ПІКІРІҢІЗ?
Кез-келген мемлекеттік капитализм бизнесті бәсекелік салалардан шығарады. Бұл мәселе Қазақстанда бар.
Мемлекеттік корпорациялар өте үлкен және икемсіз, олардың шығыны көп, билік және бизнес-қауымдастық бір-біріне көмекке келеді деп айта аламын.
Премьер-министрдің сараптамалық тобы бар, оның құрамында мен бірнеше жылдан бері бармын.
Қазақстан IPO-сында өте белсенді Yellow Pages дейтін бағдарлама жасалуда.Сіз, Арманжан Мерекеевич, жұмыс істейтін қауымдастық.
«Yellow Pages» бағдарламасы - бұл өмір сүру сапасы, онда бизнес мемлекетсіз жұмыс істей алады, яғни мемлекет қажет емес.
Мен мұны биліктің жақсы түсінетініне, екі жақты келісім диалогы жүретініне ризамын.
Ниет мәселесі, әрине бар. Мүмкіндік, икемсіздік сұрақтары да бар.
Мемлекет те шығатынын ресми мәлімдегенімен, жылдан-жылға мәселе қала береді. Мүмкін ол кейбір жерде азайып тұрады.
«Атамекен» де бұл саясатты өте белсенді түрде жүргізеді. Мен «Атамекен» Президиумының мүшесі ретінде көргенімдей,
«Атамекен» мемлекеттен бизнес үшін барлық жаңа алаңдарды жеңіп алуда.
Кеңес органы ретінде барлық үкіметтік органдарға қатысатыны да мені қуантады.
Бірақ бұл мәселені тез шешуге болмайды, себебі өкіметтің де бизнеске қояр талабы бар.
Мысалы: "Сіз өзіңізге жауапкершілікті алмайсыз. Сіз моральдық жағынан да дайын емессіз, тек сізді қызықтыратын аумақтарды таңдайсыз.
Ал жұмысқа тұрғызу, салық салу, инфрақұрылымды дамыту, облыстарды дамыту, жергілікті инфрақұрылымды дамытуға байланысты міндеттемелермен не болады?", - дейді.
Яғни, бұл диалог жүргізілуде және бұл мәселе үнсіз қалмайды. Ол сонша жаман, негативті емес.
Мен болған барлық алаңдарда бұл мәселе туралы айтылады.
Және осы халықаралық компаниялар өздерінің коммерциялық активтерін кәсіби, кәсіби емес салаларға сатады, өздерінің экономикадағы ықпалын төмендетуге тырысады.
Мен тағы қайталап айтамын, осы уақытқа дейін мемлекеттік монополияның қатысуы және қазақстандық бизнестің бөлігінің көбі
осы мемлекеттік монополия айналасында пайда көруі және осы жағдайлардан әдейі жалтаруы туралы диалог жүруде.
ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ ЭКОНОМИКАНЫҢ ЖАҒДАЙЫ: ӨСУ МЕ, ҚҰЛДЫРАУ МА?
Тұтыну өлшемімен қарағанда, бізде барлық мүмкіндіктер бар, біз өзіміздің сауда орталықтарымызда сұранысты, тұтынуды толық талдаймыз.
Соңғы 2017 және ағымдағы 2018 жыл бізге болашаққа сеніммен қарауға мүмкіндік ашты, сату көлемі артты.
Mega-лардағы ритейлден пайыз көріп отырмыз, яғни біз айналымнан пайыз көріп отырмыз,
ол уақыт өте келе өсіп жатыр, адамдар да құнсызданудан есеңгіреп шықты да, ақшаларын жарата бастады.
Ритейл де өз бағасын төмендетті, біз тұрғындарға қолжетімді жаңа масс-сегменттерді алып келудеміз, яғни тұтынушылардың нарыққа сенімі қалпына келе бастады.
Ал автокөліктерге келсек, бұл ұлкен инвестиция, ұзақ мерзімді сатып алулар және үнемі кейінге
қалдырылған сұраныс дағдарыстан кейін өседі және құнсызданудан кейін, әрине, жоғарылайды.
Міне, осы 18 жылы біздің соңғы 3 жылда сатудан рекордтық көрсеткішке жеткенімізді көрсетіп отыр.
Мамырда Astana Motors компаниясы 1400 автокөлік сатып, біз нарықтың 20%-дан жоғары орнын алдық, яғни әрбір бесінші автокөлік бізде сатылады.
Мұндай көрсеткіш 14 жылы да, 16 жылы да, 15 жылы да болған жоқ. Біз сұраныстың қалпына келгеніне қуаныштымыз.
13 жылы ең көп сатқан жылымыз болды, қазір 18 жыл, ол көліктерге де 5 жыл болды.
Біз Trade-in деп аталатын бағдарлама аштық, ол бағдарлама бойынша өз автокөліктерін жаңа көлікке айырбастауға болады, жаңа кредиттік бағдарлама ойлап таптық.
Алайда сіздің эфиріңізді жарнамаға айналдырмас үшін, мен сұраныс қалпына келіп жатқанын және болашаққа сеніммен қарайтынымызды айта аламын.
Ал дағдарыс мәселесіне келсек, біз, кәсіпкер, оған мүмкіндік ретінде қараймыз, біз нарыққа шығып жатырмыз,
біз жаңа сауда орталықтарын, жаңа автоорталықтарын салып жатырмыз, және де дағдарыс кезінде нарыққа кіру төмендеп кетеді де, тауаша ашылады.
Біз қазір бос, өз иелерін өзгерткісі келетін жаңа брендтерді жинаймыз.
Сондықтан мен үшін дағдарыс деген бұл – үлкен мүмкіндіктер уақыты, нарықтық үлестің үлкен бөлшегіне ие болуға мүмкіндік және де менің бұған көзқарасым позитивті.
СІЗ «ЖАН АЛҒЫШ» ДАҒДАРЫС ҚАЙТЫП КЕЛСЕ, ҚОРЫҚПАЙСЫЗ БА?
Біз үнемі айналымның қандай да бір түрін орындаймыз. Мысалы, оны бизнес айналымы десек те болады.
Біз тіпті қиындықтар туындаған кезде бірнеше сауда орталықтарымызды саттық және Астанадағы Mega Silk Way сауда орталығын салдық.
Ақтөбеде, Шымкентте, тіпті Астанадағы "Мега Астана" шағын сауда орталығы сатылды.
Бұл айналым жүріп жатыр деген сөз. Біз тіпті "Астық Индустрия" компаниясын саттық және ауыл шаруашылығын да қалдырдық.
Біз «Астана Моторс» компаниясынан бір нәрсе сатсақ, мен оған күйзеліспен қарайтынмын. Бірақ қазір ол үйреншікті ісімізге айналды.
Сіз кейбір активтерді сатасыз, басқа активтерді көбейтесіз, ең бастысы, сіздің сапалы бизнесіңіздің өсуі жалғасуда.
Бұрын мен сан үшін жанталасатынмын, нарықтағы акциялар үшін күресетінмін, сондықтан бұрын ешкім бізді ұтып алмаса екен дейтін едік.
Қазір біз бизнестің сапасына қараймыз. Біздің Astana Motors брендінің портфолиосын мен тамаша деп санаймын.
Біз қазір барынша керемет брендтерді алып жатырмыз. Біз оларды насихаттаймыз. Сонымен бірге біз Өзбекстандағы Hyundai үлгісін үлестіріп алдық.
Тағы да бір үлкен мәселе: халық саны үлкен, ірі көрші елге барып, сол жерде Оңтүстік Кореяның ірі брендін таныту.
Бұл біз үшін қиын. Біз Тәжікстанға да қараймыз. Бизнесті Қазақстаннан басқа Орталық Азия елдеріне
көшіргіміз келетіні тамаша, өйткені бізде өте жақсы бизнес-кейс бар, біз оны қолданғымыз келеді.
Неге Ресейдегі автокөліктер Қазақстанға қарағанда арзан тұрады?
Дұрыс емес. Айтпақшы, бірнеше жыл бұрын, әсіресе құнсыздану кезінде, Ресейден 200 мың жаңа автокөлік әкелінгенін баршамыз білеміз.
Бұл біз үшін соққы болды. Өйткені, рубльге қарағанда теңге бағамы жоғары болды, сондықтан біздің машиналарымыз қымбат болды.
Бір жылдан кейін Ресейден 200 мың автокөлік импортталды. Бұл 2-3 жыл бойы біздің нарыққа нұқсан келтірді.
Дегенмен, біз бұл машиналарға қызмет көрсетіп, оларға кепілдік бердік. Оны форс-мажорлық жағдай деп қабылдадық,
өйткені, есіңізде болса, инъекция жасалды, яғни теңге бағамы жасанды түрде сақталды.
Ресей рублі әлсіреді. Содан кейін ресей рубліне ілесіп, мақсатқа қол жеткіздік, дегенмен, бұл диспропорция, біздің адамдарға долларды рубльге айырбастап,
Ресейден автокөлік сатып алуға, оларды Ресейден әкелуге қолайлы болғаны анықталды, иә, осындай сәттер де болды.
Содан кейін біз соқтығысқа ұшарағандай күй кештік. Басқа да санға қатысты қайшылықтар болды.
Ресей Федерациясында нарық жоғары болып, баға доллардың бастапқы мөлшерінен құнсыздануға қарамастан төмен болды.
Бірақ, біз Еуразиялық экономикалық одақтың жаңа кеңістігіне кірген кезде, біз барлық өндірушілерге
бір шекарасыз одақта әртүрлі бағамен жұмыс жасай алмайтындығын дәлелдедік.
Бұл біздің дилерлеріміздің, үй желісінің беделіне нұқсан келтіреді.Бүгінде барлық мәселелер шешілді.
Кейбір модельдерге сұраныс түседі, себебі кейбір елдерде әртүрлі жеңілдіктер жасалып, белгілі бір көлік моделіне бағалары төмендетіледі.
Егер өнімнің 60-70%-ын алар болсақ, онда олардың бағалары біркелкі болады.
Сонымен қатар, Қазақстандағы кейбір модельдердің бағасы Ресей Федерациясынан гөрі арзанырақ.
Егер бәрі басқаша болса, Ресей Федерациясындағы баға арзанырақ болса, біздің адамдарға
Ресей Федерациясына барып, машинаны сатып алып, оны елге әкелуге кедергі жоқ.
Мен артық ағымдардың жоқ екенін көріп отырмын, «сұр дилерлер» бизнес ретінде өздері тоқтады.
Бүгінде ресейлік көліктерге «Ресей Федерациясынан автокөліктерді әкелемін» деген хабарландыру іліп қоюға сондай сұраныс жоқ.
Оны, яғни нарық бәрін теңестіреді, бұл барлық сауда қатынастарының тазалығын көрсетеді.
ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ БИЗНЕСТІҢ ДАМУЫ ҮШІН ЖАҢА ҚЫЗЫҚТЫ НАРЫҚТАР БАР МА?
Ауыл шаруашылығы қызығырақ болып табылады. Біздің компаниямыз өте сезімтал.
Менің өзім де бизнеске сезімтал қараймын, ал ауыл шаруашылығында бұл сезімталдық қандай да бір прагматизмге, еңбекқорлыққа және т.б негізделуі керек.
Өкінішке орай, бізге бұл жетіспейді. Мен Қазақстандағы ауыл шаруашылығы үлкен әлеуетке ие деп ойлаймын,
себебі етке байланысты алсақ та, еттің нарығы – ең үлкен, еттің орташа, сапасы жоғары түрлері бар.
Ол нарық – Ресей. Қазақстанда табиғи ресурстар мол.
ТЕҢГЕНІҢ ҚҰНСЫЗДАНУЫН ЕСЕПКЕ АЛА ОТЫРЫП, СІЗ ӨЗ БИЗНЕСІҢІЗДІҢ БОЛАШАҒЫН ҚАЛАЙ ЕСЕПТЕЙСІЗ?
Ұзақ мерзімді инвистицияны біз теңгемен жасаймыз. Бұл жағдай бізді доллар курсына тәуелді болудан сақтайды.
Қандай да бір қысқа мерзімді сауда операциясын біз доллармен жасаймыз, өйткені оның мөлшерлемесі жоғары емес.
Мысалы, біз аккредитивті автокөлік өндірушілеріне ұсынғанда кепілдікті еуро, йена, доллармен береміз.Қай елде жұмыс жасасақ, сол елдің валютасымен.
Бұл қысқа мерзімді міндеттер. Ал ұзақ мерзімді инвестицияны теңгемен жасаймыз, мұны мен өте дұрыс деп есептеймін.
Өйткені кәсіпкерлер ұлттық валютамен жұмыс жасауы керек.Үрей мәселесіне келер болсақ, үнемі бәрінен қорқатын болсақ,
ұлттық валюта құлайды деген болжамда болатын болсақ, онда диваннан тұрмау және ештеңе істемеу керек.
Сол жағдайда ғана қателеспейсің, ештеңе жоғалтпайсың. Мен өмірдің ағымымен түрлі соққыларға төтеп бере алмаған,
көптеген шығынға батқан, белсенділігін жоғалтқан кәсіпкерлерді білемін.
Біз оларды мүмкін болатын жағдай деп қабылдап, не болғанда да алға жылжу керек деп ойлаймыз.
Мен егер де біз 90-шы жылдардағы біздің мемлекеттілігіміздің бен экономикамыздың қалыптасу кезеңінен өтсек, біз ауқымды дағдарыстан өткеніміз деп санаймын.
Компания ретінде біздің еліміз көптеген артықшылықтарға ие: біздің жақсы минералдық ресурстарымыз, геосаясатымыз, менің ойымша іскери өкіметіміз бар.
Мен елімізді дұрыс бағытқа жетелеп келе жатқан президентімізге сенемін.
Бізде бірегей Қазақстанды құру туралы жалпыхалықтық ұмтылыс бар.
Әрине, мені де, мысалы, қазақстандықтардың елден кетуі, қазақтардың елден кетуі сияқты көптеген үркітетін нәрселер бар.
Жеке басым, біздің компаниямыздың миссиясы – қазақстандықтардың өмір сүру салтын, адамдар
осы елде тұрғанын мақтан көретіндей өзгерту, олар елде тұрақтанып қалу үшін ахуалды жақсарту.
Басқа елге кете салу немесе диванда отырып өз елін сынап-мінеу оңай, ал елдің жағдайын жақсартуға үлесіңді қосу - қиын іс.
Біз өз еліміздің жағдайын жақсартатындардың қатарынанбыз.
ASTANA GROUP КОМПАНИЯСЫНЫҢ МИССИЯСЫ – ЕЛІМІЗДЕГІ ӨМІР СҮРУДІҢ ЖАҢА ДЕҢГЕЙІН ҚҰРА ОТЫРЫП, ҚАЗАҚСТАНДЫҚТАРДЫҢ ӨМІРІН ЖАҚСАРТУ.
ASTANA GROUP КОМПАНИЯСЫНЫҢ МИССИЯСЫ – ӘЛЕМДЕГІ ДАМЫҒАН АЛДЫҢҒЫ ҚАТАРЛЫ ЕЛДЕРДІҢ ДЕҢГЕЙІНДЕГІ ӨРКЕНИЕТТІ БИЗНЕС ҚҰРУ.