АЛМАС ТУЯКБАЕВ инженер, дизайнер, кәсіпкер
«Адам-компьютер өзара әрекеттестігі» мамандығының магистрі
Zero To One Labs компаниясының бас директоры nFactorial Incubator құрылтайшысы
ГИПОТЕЗАЛАР, ИТЕРАЦИЯЛАР ЖӘНЕ АНЫҚТАУ СӘТТЕРІ
Біздің инстаграм туралы мысалымызды жалғастырайықшы.Сіз Инстаграмды ойлап таптыңыз және біз 2006-2007 жылдарға оралдық деп ойлап көрейік.Біз бұл жылдар жайлы не білеміз?
Ол кезде ұялы телефондардың батырмалы болғанын білеміз. IPhone енді-енді шығып жатқан болатын.
Ал бізде 1,3 мегапиксель камерасы бар Sony Ericsson мен Nokia телефондарымыз болды, қосылатын SD-карталар болатын, сонда біз суреттермен көп бөліспейтінбіз.
Біз өзіміздің суреттерімізді жіберетін, уақытша сақтайтын Flickr сол кездің инновациясы саналатын. Facebook университеттік деңгейдегі жабық жүйе болатын.
Енді біз сол уақытқа тап болдық және Instagram-ға апаратын жолды табуымыз керек деп елестетіп көрейік.Инновация гипотезадан басталады. Бізде 2 гипотеза бар:
Бірінші гипотеза – мәселе туралы гипотеза.Бір мәселе туралы гипотеза - адамдардың суреттерімен бөліскісі келеді, бірақ ол үдеріс өте қиын екендігін айтады.
Және біздің қолдануышымыз туралы гипотеза – олар, бәлкім, университет студенттері деп ойлаймыз.
ГИПОТЕЗА ЭВОЛЮЦИЯСЫ
Гипотезалар қалай өзгереді, қалай эволюцияға ұшырайды? Сізде алғашқы гипотеза бар.
Соны енді сіз сынай бастайсыз, яғни сіз өнім шығарып, адамдармен араласасыз, сұхбат аласыз, соңында сіз жаңа мәліметтер алып, фидбэк аласыз.
Сонда сізде тек қана университет студенттері ғана емес, фотоаппараты, смартфоны бар, түрлі гаджеттерді жақсы көретін жастардың көп екендігін байқайсыз.
Сонда бұл сіздің таргеттік аудиторияңыз болып табылады, тек қана тар мамандар емес. Демек сіз гипотезаңызды жақсарттыңыз.
Мәселе бойынша гипотезаны сіз 1,3 мегапикселі бар камералы телефонмен түскен суреттердің сапасы да, көлемі де өте кіші екенінен шығаруыңызға болады.
Егер біз сол кездің суреттерін алып, айфонның өзімен ашып қарасақ, экранда кішкентай шаршы пайда болып, сурет соның ішінде ғана көрінеді, яғни ол үлкен емес.
Бұл сіз қолданушыңызбен сұхбат арқылы алатын 2 гипотеза мен 2 инсайтыңыз. 3-кезең refinement деп аталады, яғни сізде гипотеза бар, сіз оны тестілеп,жақсартасыз.
REFINEMENT – ЖАҚСАРТУ. КІШКЕНТАЙ ӨЗГЕРІСТЕРДІ ЕНГІЗУДЕН ТУЫНДАҒАН АНЫҚТАМА
Біз 1 циклдан, яғни 1 итерациядан өттік. Кез келген өнім қолданушалыр жақсы көретін дәрежеге жету үшін жүздеген итерациялардан өтеді.
ITERATION – ИТЕРАЦИЯ БЕЛГІЛІ БІР ІСТІҢ ҚАЙТАЛАНУЫ
БАҒДАРДАМАЛЫҚ ҚАМТАМАСЫЗ ЕТУДІ ЖАСАУ ҮСТІНДЕГІ ИТЕРАТИВТІ КӨЗҚАРАС – алдыңғы кезеңдерде алынған нәтиже мен түзетулерді үздіксіз талдау арқылы жұмыс жүргізу.
Бұл көзқарастың әр даму сатысында жоба қайталанып отыратын цикл PDCA-дан өтеді.жоспарлау – іске асыру – тексеру – бағалау.(англ. plan-do-check-act cycle).
Егер біз қолданушылар бойынша гипотезадан бастасақ, біз түсіндіргендей, ең алдымен, әңгіме бастаймыз.
Өткен бөлімде мен сұхбатты қалай өткізу керектігін, оны ашық сұрақ үлгісінде өткізудің маңыздылығын айттым. Сіз қолданушылардан не алғыңыз келеді – ол оқиға.
Сол оқиғаларда сіз іздеген, сол тақырыпта сөйлескіңіз келген кішкентай гауһар инсайттар жасырынып жатады.
Біздің гипотезаларымыз әр қадам сайын өзгеріп отырады. Сонда біз неге келіп тірелеміз?
Инстаграм бойынша жүргізген гипотезаларымызды саралай келе, біз олардың басында не қалағандықтарын түсіне аламыз.
Егер FAQ-секцияны ашсақ, Инстаграмның сайтында барлық сұрақтар мен жауаптар бар. Олар суреттерге түрлі фильтрлер қолдануға болатын бағдарламаны іздеді.
Мысалы, сіздің суретіңіз ұялы телефонның кішкентай камерасымен түсірілген болса немесе нашар болса, сол бағдарламаның көмегімен түрлі түстер қосып әрлей аласыз.
Осыны ойлап, олар фильтр ойлап тапты, тек соны сататын боламыз деп ойлады. Фильтр – бұл 1 батырманың көмегімен суретті жақсарту, фотошоптың жартылай фабрикаты.
Бірақ қызық оқиға болды және бұндай оқиғалар сіз қолданушылармен сөйлескен сайын болып тұрады. Себебі сіз өзіңіз үшін бұған дейін білмеген инсайттар ашасыз.
Сіз көптеген қызықты инсайттар жасырынып тұрған аумаққа кіресіз де, қатты таңғалатын боласыз. Сөйтіп сіздің өміріңізде «AHA-MOMENT» көп болады.
AHA-MOMENT – ТҮСІНІК СӘТІ.ҚОЛДАНУШЫ ӨНІМНІҢ ҚҰНДЫЛЫҒЫН ТҮСІНІП, ОНЫҢ ТҰРАҚТЫ САТЫП АЛУШЫСЫ БОЛУҒА ШЕШІМ ҚАБЫЛДАУ СӘТІ.
Сөйтіп Инстаграм оқиғасы осылай жалғасты. Олар бастапқы кезде жақсы фильтр жасағылары келді, бірақ бұның немен аяқталғанын бәріміз білеміз.
Қазіргі таңда Инстаграм – жарнаманың үлкен алаңы. Ол жерде Stories, direct messages, жазбалар бар, тіпті Instagram TV да қамтылған. Яғни бұл қазір үлкен бір нәрсеге айналған.
Мен жақсы дизайнерлер мәселені шешеді, ал ұлы дизайнерлер дұрыс мәселелерді шеше алады деп айтқан болатынмын.
Гипотезаларды өте қысқа құру керек, мысалы қолданушылардың гипотезалары бойынша Инстаграм – бұл гаджеттерді жақсы көретін жастар,
ал қиындықтар туралы гипотеза – ол суреттермен бөлісу қиын, оларға өз суреттерін жақсарту да қиын.
Осы екі нәрсе - біздің шешкіміз келетін мәселелер. Ары қарай қарастырып көрейікші.Ал олардың осы екі тапсырманы шешулері үшін не керек?
Бізге қолданушыларды түсіну керек.
Генри Фордты тағы мысалға келтірсем, ол «Ең бастысы – өз мәселелерімізге қолданушылар жағынан қарауымыз керек. Ол солардың терісін жамылып,
солармен бірге болып, солар сезінетін нәрсені сезіну, солар білетін нәрсені білу деген сөз».
Осы жерде Persona сияқты техниканы қолдансақ болады.
Persona–қолданушылардың архетипі,бұл біздің әлеуетті қолданушыларымыз кімдер екенін айтып береді және біз оның бейнесін ойымызда сақтаймыз.
Бұл бізге не береді? Егер біз жүйені құрсақ, керек емес функцияларға назар аудармаймыз.
Егер біз Инстаграм-жүйесін құрастырар болсақ, әрине, біз қолданушыларымыз ол жерде қалайша үшқолды бөтен ғаламшарлық адам кейпінде болады деген нәрселерді ойламаймыз.
Себебі бұл олай емес, ол гаджеттерді жақсы көретін және өз суреттерімен үнемі бөлісіп отыратын жас адам.
Ол мұны не үшін жасайды? Маслоу пирамидасында бізде негізгі қажеттіліктер бар екенін түсінеміз,
содан кейін пайдаланушыларымыздан мақтау, бағалау сынды т.б. кері байланыс алғымыз келеді.
СІЗДІ ӨНІМІҢІЗБЕН ҚАЛУДЫ ЫНТАЛАНДЫРАТЫН НӘРСЕНІ ТАБЫҢЫЗ
Келесі бөлімде не істейтін боламыз? Келесі бөлімде сіздермен бірге біз прото-персонаны құрып, жұмысты жалғастырамыз, интерфейстерге барамыз.
Бірақ келесі бөліктегі ең маңызды нәрсе - біздің қолданушымыз жайлы прото-персона құрамыз
ҚОЛДАНУШЫ ӨНІМНІҢ ҚҰНДЫЛЫҒЫН ТЕК ГИПОТЕЗАҒА САЛЫНҒАН ӨНІМ ЖОҒАРҒЫ ТАЛАПТАРҒА ЖАУАП БЕРГЕН КЕЗДЕ ҒАНА ТҮСІНЕДІ