ҚАЗАҚСТАННЫҢ АШЫҚ БІЛІМ БЕРУ ҰЛТТЫҚ ПЛАТФОРМАСЫ ҰСЫНАДЫ
ОЛЕГ БОРЕЦКИЙ - КИНОСЫНШЫ
ФИЛОСОФИЯ ҒЫЛЫМДАРЫНЫҢ КАНДИДАТЫ АЛМАТЫ КИНОКЛУБЫНЫҢ НЕГІЗІН ҚАЛАУШЫ
КИНОНЫ ҚАЛАЙ ДҰРЫС ҚАРАУ КЕРЕК: ЭКРАН, АУДАРМА, РЕЙТИНГТЕР
Киноны қалай дұрыс көру туралы біздің келесі сериямызды ұсынбақпыз.
Алайда, мүмкін сіздердің әрбіріңіз «Әрине, қазір сіз бізге қалай дұрыс көру керектігін айтып бересіз» деп айтуларыңыз мүмкін.
«Біз барлығымыз дұрыс көрмей жүргендейміз, ал сіз болсаңыз қазір бізді келіп үйретесіз».
Бірақ сіздер олай ренжімеңіздер, мен соңғы инстанциядағы ақиқат болу ойымда жоқ,
алайда менің киносыншы ретіндегі кейбір ұсыныстарым сіздерге көмектесуі мүмкін.
Әсіресе қазіргі кезде «дұрыс» сөзі өте танымал. Осы жерде «фильмдерді дұрыс аудармамен көру» деген Гоблиннің сөзі бар.
Менің өзіме Гоблинның аудармалары ұнамайды, себебі мен көптеген бұрынғы авторлық аудармашыларды білемін, олардың қатарында Алексей Михалев та бар.
Бірақ қай аударма нақты, дәмдірек, ұлттық нақышта деген мәселе әрдайым туындап отырады, біз ол туралы міндетті түрде айтып өтеміз.
Сонымен, киноны қалай дұрыс көруге болады? Бірінші аксиома немесе постулат: киноны кинотеатрда көрген дұрыс.
Қазіргі кезде ол біздің жалқаулығымыздың және интернеттің болуы кесірінен өте мәселелі болып отыр,
себебі кинотеатрға бармай-ақ, киноны ыңғайлы уақытта қосып көруге болады.
Бұл жерде телевидениені тіпті қозғамасам да болады, себебі қазіргі телевидение жарнамамен бұзылған
және киноны көру әсерін бұзады: біреулер памперстрін, біреулер тіс пасталарын жарнамалап әлек болады.
Алайда, ғаламторда, dvd- де сіздер барлығын жасай аласыздар, бірақ сонымен бірге оны кинотеатрда жасау керектігінің көптеген себептерін де білесіздер.
Ең басты себеп –көрініс масштабы, сіздер экранға қараған кезде экран сіздердің барлық назарларыңызды өзіне аудартады.
Мен алдымен киноны өздігінен көріп алған, кейіннен оны үлкен экраннан көріп
«Неге мен басқа әсер алғанымды түсіне алмаймын» деп айтқан миллион мысал келтіре аламын.
Міне осыда кино өнерінің басты қызығы жатыр десек те болады, себебі ол сіздің назарыңызды, жан-тәніңізді өзіне үлкен экранмен баурап алады.
Кино классиктерінің бірі айтып кеткендей: «Сіз киноны кішкентай экраннан көргенде кішірейесіз,
ал үлкен экранда керісінше, сіз көзіңізді көтергенде басты кейіпкерді өз үстіңізден көресіз».
қалай қызық болғанмен де, осы проекция, ара-қашықтық өте маңызды.
Екінші мезет, ол қаншалықты біртүрлі және күтпеген жағдай болса да, ол сауленің қайнар көзі
және киноны монитордан көргенде көптеген сәулелер бөгет жасауы мүмкін,
ал үлкен экраннан көрген кезде сауле тек экраннан ғана түседі және сіз қараңғыда отырып көресіз.
Ол психологиялық және эстетикалық жағынан өте маңызды, сонымен бірге уайымдау және топтық уайымдау бар екенін ұмытпау керек.
Диванда жатып немесе креслода отырып көрген кезде топтық уайымдау болмауы мүмкін,
жаныңызда басқа адамдар отыруы мүмкін, бірақ нақты бұл жерде ол тек эмоциялар.
Алайда, мен ондай реакция әрбір фильмге қатысты болады деп айтқым келіп тұрған жоқ. Мен өзім «Легенда №17» атты киносын көргенде оған куәгер болдым.
Әсіресе кеңес өкіметі кезіндегі хоккеймен өскен адамдар үшін кинодағы әрбір салынған шайба маңызды болды.
Адамдар сол кезде стадиондағыдай орындарынан тұрып қол шапалақтап жүрді. Осы құбылыс Фрейд айтатын «психикалық індет», ол жалпылама масайрау.
Әрине, бұл жақсы түсірілген фильм, жақсы драматургиясы бар спорттық блокбастер.
Алайда жақсы лектор немесе спикер тыныш залдың алдында сөйлей отырып энергия алатыны сияқты, тыныш кинозалда да топтың энергиясын сезінуге болады.
Сондықтан, мен киноларды үлкен экраннан көруге жақтаспын, алайда үлкен экранға мүмкіндік болмаса, онда өтемдік нұсқа ретінде үйіңізде проектордың болуы
және бөлменің керегесімен тең үлкен экранның немесе кем дегенде жақсы экранның болуы болып табылады.
Сонымен қатар, киноға билет сатып ала отырып, сіз осы ойынның шарттарын қабылдай отырасыз.
Сіз келесіз, бірақ сізге бөгет жасайтын да факторлардың бар екенін түсінемін: біреудің телефоны шырылдайды да тұрады, біреу попкорн жеп отырады.
сізді бұл алаңдатады және түршіктіреді, алайда осымен санасуға тура келеді.
Мүмкіндігінше осындай құбылыстар болмайтын немесе адам аз уақытты таңдаған дұрыс.
Міне. ең бастысы - ол үлкен зал, кинотеатр, себебі кино кинотеатрлар үшін жасалады,
ал телесериалдар кішкентай экранға жасалады, ол біз айтқандай, жалғанбалы уақыт,
ал жарнамаға үзілісі жоқ жалғасқан уақыт киноға деген 2 сағаттық сүңгу тек қана кинотеатрларда.
ФИЛЬМДІ КИНОТЕАТРДА ҚАРАУ КЕРЕК.
ДҰРЫС ҚАБЫЛДАУ ҮШІН ҮЛКЕН ЭКРАН, КЕСКІНДЕМЕ МАСШТАБЫ ЖӘНЕ КӨРЕРМЕНДЕРДІҢ УАЙЫМДАУ АТМОСФЕРАСЫ МАҢЫЗДЫ.
Киноны дұрыс қараудағы екінші мезет, менің ойымша, жақсы дыбыстың болуында.
Негізінде киноны шыққан тілінде көрген дұрыс болар еді, егер сіз француз тілін білсеңіз, онда француз киносын француз тілінде көресіз.
Ол - түпнұсқалы. Кез келген фестивальде кино түпнұсқа тілінде ағылшын немесе француз тілінің субтитрларымен көрсетіледі.
Мысалға, мен Канн фестивалі кезінде біздің отандық киноның қазақ тілінде және ағылшын тілі субтитрларымен жүріп жатқанын көрдім.
Сонымен қатар, жас режиссерлар фестивальдарға арнап кино түсіре отырып қазақ немесе
орыс тілді болатынына назар аудармайды,бірақ бірден ағылшын тілінде субтитрлар тереді
Міне осы жерде, басынан айтпаған нәрсені айтқым келіп отыр.
Кино әрқашан әдебиетпен бәсекелестікке түсіп отырады, кино бірде-бір сөзсіз көруге болатын туындыны береді.
Сондықтан киноның ең нағыз өнері – сөз емес, образ тілінде сөйлеуінде.
Кино басқа тілде сөйлейді, сондықтан сөзді қажет етпейтін фильмдер тек қана сөзсіз кино емес.
Сонымен қатар, мысалға, Ермек Тұрсыновтың «Келін» туындысын алып қарасақ болады, ол кино оқиғаны образ және кескін кейпінде көрсетеді.
Егер бастапқы түпнұсқалық тіл болса, міндетті түрде кадрдан тыс аударма да болады,
ол аудармалар көбісіне ұнайды, маған да ұнайды, егер оны кәсіби аудармашылар жасаған болса.
Аударма бір дауысты, көп дауысты болады, бірақ біз түпнұсқа тілін естиміз, алайда ол не үшін маңызды?
Себебі экранда Марлон Брандо сынды атақты және керемет актердің монологын естіп отырған болсаңыз,
мысалға, «Адвокат дъявола» фильмін алайық, Аль Пачино ол жерде керемет монолог оқиды және сіз оның керемет тембрін,
артикуляциясын ести аласыз, алайда осындай жерлер дубляждауға келмейді.
Әрине, орнатылған тіл түпнұсқаға бөгет етпес үшін жасалатын жақсы дубляж болады, бұрын да, қазір де кинотеатрларда дубляж жасалады.
Lost in translation (аудармада жоғалған) деген өте жақсы түсінік бар, дубляж кезінде материалдың 30%-ы дерлік бөлігі жоғалып қалады.
себебі «Адвокат дъявола» киносына Аль Пачиноның дубляжі өте кәсіби түрде жасалған, алайда фильмді dvd түрінде аудармасыз тыңдап көрсеңіз,
үзіндідегі образдың барлық сиқырын көре және сезе аласыз.
Сондықтан мен дубляжға жақсы қараймын, алайда дубляжды қандай студия жасайтынына көп көңіл бөлемін.
«Пифагор», «Невафильм» сынды студиялар бар, әрқайсысының өз ерекшеліктері бар, алайда ол кәсіби қалыптасқан икем.
Тағы да театрлық мәнер бар, ол кейде құлаққа жағымсыз және кедергі келтіреді.
Қаншалықты қызық болғанымен, мен уақыт өте келе бұрын кадрдан тыс аудармасы бар киноларды қайта көре алмайтын болдым,
себебі, дубляждалған киноларға үйреніп қалған болармын.
Мысал ретінде атақты «Фантомас» фильмін алсам болады.
Қай сериясы екені есімде жоқ, алайда мені сол кезде кинотеатрға 16-ға толмағаным үшін кіргізбей қойған.
Ашық дене немесе қан және т.б. нәрселер кинода болған емес
Тек ата-анамның талап етуінің арқасында ғана мені киноға кіргізді.
Алайда кейін осы оқиғаға толы киноны қайта қарап отырғанымда Луи де Фюнестің кейіпкері комиссар Жюваны Кенигсон дубляждаған.
Егер де сіздер тәжірибе ретінде Луи де Фюнесті осы фильмде және басқа фильмдерде түпнұскада және Кенигсонның дубляжын тыңдап көрсеңіздер, қатты таң қаласыздар.
тембрлерінің ұқсастығы сонша, Луи де Фюнес орысша сөйлеу біледі деген ойға алып келеді.
Луи де Фюнес Кенигсонның аудармасын естіген кезде,бұл тарихи факт,
актерға былай деп хат жолдаған болатын: «Сіз менің өте бай екенімді білесіз,
алайда сіздің менің фильмдерімнің үстінен жасаған жұмысыңыз мені одан сайын байытты».
Бұл бір актердің аударма жасаған екінші актерға көрсеткен кұрметі.
Немесе көпшілік жақсы көретін, Адриано Челентано ойнайтын комедиялық фильм «Укрощение строптивого» киносын алып қарайық.
Бұл фильмдегі дубляжды Роман Панков жасаған болатын және оның еңбегін:оның екпінін, сөздерін ешкім қайталай алған емес.
Мен екі-үш аудармаларды қарап көрдім, көре алмадым, өйткені бұл комедия мен үшін мүлде бұзылды, мүмкін, мен үйреніп қалған болармын.
Мен «Уолл-стрит» фильміндегі Майкл Дугластың аудармаларын өте ұзақ риторика сабақтары үшін іздеген болатынмын.
Себебі ол жерде көптеген өнегелігі бар антимемдар өте көп.
Мысалға, ол «Мен бұзушы емеспін, мен олардың құтқарушысымын» деген сөздері басқа аудармаларда басқаша орындалады және қажет әсерінен айырылады.
Сондықтан, мен бұны өте эзотерикалық, нәзік амал деп ойлаймын және оған көп көңіл аудармаған дұрыс шығар.
Қазіргі кезде біз киноны қандай қалыпта ұсынды, солай қабылдауға тырысамыз, дубляжға бола, жастар айтқандай, қатты бас ауыртып қажет емес.
ФИЛЬМДЕРДІ ТҮПНҰСҚА ТІЛІНДЕ СУБТИТРЛАРМЕН КӨРУ КЕРЕК, СЕБЕБІ СОЛАЙ ОЛ ТҮПНҰСҚАЛЫ БОЛАДЫ.
АЛЬТЕРНАТИВА – АКТЕРДІҢ ДАУЫСЫН САҚТАЙ ОТЫРЫП КӘСІБИ ТҮРДЕ КАДРДАН ТЫС АУДАРМА. СОҢҒЫ ОРЫНДА – САПАЛЫ ДУБЛЯЖ.
Фильмнің 2-3 минуттық жарнамасы болып табылатын тизері немесе трейлеріне де қатысты мынадай бір ой бар.
Мен трейлер көруге мүлде қарсымын. Неге?
Себебі трейлерде басқа монтаж, оны режиссер жасамайды.
Мен трейлер ұнап, алайда фильм мүлде ұнамаған көптеген мысалдарды білемін.
Сондықтан, мүмкіндігінше ешқандай жарнамалық роликтер-тизерлер көруге көрмеуге кеңес беремін, себебі әсеріңізді бұзады.
Осы серияның соңында айтып үлгеретін нәрсе рейтинг деп аталады.
Рейтингтер қолдан жасалынады, сіздің фильмнен күтулеріңізді бұзады, кейде көтерілген,
ал кейде түсірілген рейтинг болады, оның барлығы қасақана жасалады.
Сондықтан, ең дұрысы өз ойыңызды құрау үшін ешқандай рейтингтерге назар аудармай кино көру.
Себебі кейбір жақсы фильмдер сізге ұнауы мүмкін, ал егер төмен рейтинг болса, ол кино сізді үркітіп жіберуі мүмкін.
"200,300 адам дауыс бергендіктен, байқаудың қажеті жоқ" деп ойлап қаласыз.
Әрине, жиынтық мыңдық дауыс берулер де бар, ол ІMDb рейтингі және онда сенуге болатын және сонымен келісуге болатын фильмнің өз құрамы бар.
алайда, ешқандай трейлер және рейтингтерді қарамай кинотеатрға бару және кинодан шыққаннан кейін ғана
киноға қатысты бірдеңелер оқып және өз ойыңызды салыстырып көрсеңіз болады.
Осылай істеуге тырысыңыздар.
ТУЫНДЫНЫ ШЫҒАРУШЫЛАРДЫҢ ОЙЫН ДҰРЫС БАҒАЛАУ ҮШІН КИНОНЫ КИНОТЕАТРДА,
ТҮПНҰСҚА ТІЛІНДЕ СУБТИТРЛАРМЕН,ТРЕЙЛЕР, ТИЗЕР ЖӘНЕ РЕЙТИНГТЕРДІ АЛДЫН АЛА ҚАРАМАЙ КӨРУ ҚАЖЕТ.