ҚАЗАҚСТАННЫҢ АШЫҚ БІЛІМ БЕРУ ҰЛТТЫҚ ПЛАТФОРМАСЫ ҰСЫНАДЫ
ОЛЕГ БОРЕЦКИЙ - КИНОСЫНШЫ
ФИЛОСОФИЯ ҒЫЛЫМДАРЫНЫҢ КАНДИДАТЫ АЛМАТЫ КИНОКЛУБЫНЫҢ НЕГІЗІН ҚАЛАУШЫ
КИНО АТАУЫНАН БАСТАЛАДЫ
Біздің 7 серия, біз кішігірім мастер-класты бітіруге жақындап қалдық, серия шартты түрде «Кино атауынан басталады» деп аталады.
Бұл өте сауықтық немесе сәл жеңіл мезет, себебі біз атауына онша мән бере қоймаймыз және прокатқа қоюшылардың атауымен жүре береміз.
Өйткені, менің ойымша, фильмнің түпнұсқа тілінде аталуымен және кино экранға шыққан кезде біраз қиындықтар бар.
Қиындықтардар маркетологтар мен прокатқа шығарушыларға байланысты деп ойлаймын.
Ал олар туындының атауын есте қаларлықтай етіп жасайды.
Біз газетті ашқан бетте тек атауына ғана назар аударып, қызық материалды ары қарай оқымауымыз мүмкін, себебі атауы қызық емес болады.
Маған журналистер: «Кейде 3-4 күнде бір материал жазып тастаймын, бірақ қандай ат беретінін туралы бір апта ойланамын» деп айтатын.
Ол дұрыс, себебі мақала оның атауынан басталады, ал фильм оның атынан басталады.
Бұл жерде фильмдердің атауы біздің прокатта, DVD-да, кинотеатрда түпнұсқамен сәйкес,
мысалға, «Крестный отец», «Однажды в Америке», Феллининің «Дорога» фильмі және т.б. дұрыс аударылған мысалдар өте көп.
Барлық орыс тілді және қазақ тілді атаулар бізге түсінікті және ол режиссердің пайымдауы.
Сонымен қатар, сіздерге беретін кеңесім, ресми түрде аударылмаған атаулардан жаңа мағынаны іздеңіздер
Кристофер Ноланның «Начало» фильмін алайық, фильмнің сюжеті бойынша не туралы екені түсінікті
Ұйқының түрлі кезеңдері қарастырылған, алайда түпнұсқасында фильмнің атауы Inception - «басып кіру» деген мағынаны береді.
Біздің санасыздығымызға, ұйқыға басып кіру, бұл бір жағынан осы оқиғаны қалай түсініп, қай жағына мән беретін сыбыр сөз болып табылады.
Онша табысты болмаған американдық римейктары бар, кезінде атақты болған жапондық «Звонок» қорқынышты фильмін алсақ, меніңше, ол фильмге шамамен 20 жыл
Себебі түпнұсқа әрдайым қызығырақ болады. Неліктен ремейктер түсіріледі,себебі Голливудта және бүкіл әлемде қызық сюжеттердің тапшылығы.
Уақыт өтеді және жаңа аудитория, жаңа көрерменге, жаңа генерацияға осы оқиғаны жаңаша айтып беру, басқа темпоритмде,эффектілермен,актерлермен көрсету керек.
Ол да өздігінше қызық.
Егер жапондық «Звонок» туралы айтар болсақ, ring сөзі тек қана қоңырау деген мағына бермейді.
Фильмде қоңырау ойнайды және ол қорқынышты атмосферасын тудырады.
Бірақ ring сөзі «сақина» деген мағына береді және фильмнің слоганы: «Сен сақина көргенде, бір нәрсе болады» осындай жаңа мағына пайда болады.
Немесе соңғы 10 жылдағы ең табысты француз фильм Intouchables деп аталатын туындыны алыңыз, бізде ол 1+1 деп аударылған.
Ол жерде 2 кейіпкер бар екені түсінікті, 1+1, нейтралды және толығымен абстрактілі атау.Ал неге «кесапаттылар»?
Егер заманауи француз қоғамы жағынан айтатын болсақ, мұндағы 2 адам: аристократ болса да, мүгедектік арбамен шектеліп отырған адам
Еуропа төзімділік туралы қаншалықты айтқанмен де, мүгедек адамға бәрібір басқаша, шектеулі көзқарас бар.
Омар Сидің кейіпкері - қара терілі, күтуші болып жұмыс істейтін
африкандық қоғамнан шыққан, оған да қоғам тарапынан теріс және негативті қарым-қатынас бар.
Осыда барлық драматургия құрылады, олар бір-бірін тапты, алайда екеуі де мүлдем мызғымас.
Маған «Умница Уилл Хантинг» фильмінің түпнұсқалық атауы қатты ұнайды.
Ол бізге жай ғана қарапайым мылжың хикаяны айтып беріп қоймады.
себебі "Good Will Hunting" - жақсы немесе ақылды Уилл Хантинг, Мэтт Дэймон ойнайтын басты кейіпкердің аты.
Бірақ оны кішкене басқаша аударса, онда good will – мейірбан еркіндік, hunting- аңшылық болып аударылады.
сонда ол «Ақылды Уилл Хантинг» дегеннің орнына біз дұрыс және нақты «Мейірбандық мақсатпен аңшылық» деп аудара аламыз. Ол неден тұрады?
Мэтт Дэймон ойнайтын кейіпкер Массачусетс университетінің еден ысушысы және оның математикаға деген керемет қабілеттері бар.
Ол профессор жазған формулаларды және бір айға деп берген тапсырмаларды шешеді.
Бірақ ол оқу оқығысы және математикамен айналысқысы келмейді. Оның өз жеке өмірі, достары, әдеттері бар.
Профессор сол үшін психологты жұмысқа алады, оны өз рөлін керемет ойнап шыққан,менің сүйікті актерім және өкінішке орай, жақында ғана өмірден озған Робин Уильямс ойнайды.
Профессор психологқа мына сөзді айтады: «Сен психолог ретінде оны дұрыс жолға қойып, математикаға бағытташы».
Ақыр соңында Робин Уильямстың кейіпкері оны түртпектеудің қажеті жоқ, "Оның өз өмірі бар және ол өзіне керекті жолды өзі табады" деп айтады.
"Біз мейірімді ниеттерімізбен оны тозаққа жетелеуіміз мүмкін" деп айтқан кезде осы маңызды сәт ашылады
Ақыры "Оскар" жүлдесін алған Гэри Олдман Черчилльді ойнайтын керемет туындыны еске түсірсек болады.
Осы жерде кішкене тақырыптан алшақтаймын, «Темные времена» фильмінде грим актердің орнына өз жұмысын жасады деп айтады
Алайда ол олай емес, себебі Олдман өз кейіпкеріне қозғалу манерасы, барлық үйлесім үшін өз тарапынан қосқан үлесі өте керемет және өте лайықты рөл.
Алайда Олдманның басқа да керемет рөлдері бар, мысалға, ол Бетховенді «Бессмертный возлюбленный» фильмінде өте жақсы ойнап шықты.
Алайда оның осы фильмдері сияқты танымал емес туындысы да бар, ол - Romeo is bleeding («Қансыраған Ромео») туындысы.
Қайтадан атауына қарай отырып, біз Олдман ғашық кейіпкер екенін көре аламыз, демек ол Ромео.
Ол үшке бөлінеді, ол тікелей және ауыспалы мағынада ренжиді.
Ол жерде оның 3 әйел арасында жүреді, ол 3 тұрғыдан тұрады, олар өте қызық, оларды бақылап талдаған да өте қызық болып табылады, бірақ бөлек әңгімені қажет етеді.
«Қансыраған Ромео» ол деген не? Ромеоның кім екенін білу керек, оның қансырап жатқаны...
Прокатта бұл фильмді «Полицейский под прицелом» деп аударады, бұл маркетингтік жүріс, ол боевик жағына қарай, мағыналарын төмендету және т.б.
Бірақ фильмнің басы және оның атауы бізге көп нәрсе туралы айтады.
Немесе маған қатты ұнайтын «Она» туындысын алып қарайық, мен оны заманауи деп санаймын.
Алайда түпнұсқасында оның атауы Her (Оныкі) деп аталады, демек оның атауы режиссердің
Beatles-тың And I love her (Мен оны сүйемін) деген сүйікті өлеңінің жолдарынан алынған.
Өте байсалды өлең, бірақ «оныкі» сөзінде бір шеттелу бар және Хоакин Феникстің керемет ойынымен өтетін басты кейіпкердің барлық әйелдердің орнын басатын,
басқа әйелдерді керек еткізбейтін Саманта деп аталатын операциондық жүйеге махаббаты жайлы айтылады.
Ол - мінсіз әйел, себебі ол оның компьютердегі барлық шашыранды ойларын қалыпқа келтіріп береді,
Кеңес береді және тамаша әңгімелесуші. Құрамалары бойынша да үлестіруге болады, онда мінсіз әйелдің барлық белгілері осы операциондық жүйеде бар.
Айтпақшы, осындай қызық бір тетігі бар, кезінде ол фильмге 5-ақ жыл болса да, өте қатты таңқалдырған.
Самантаның дауысы Рим фестивалінде шыққанда, ал Самантаны Скарлетт Йоханссон дауыстаған және осы рөл үшін кадрдан тыс бола тұра «Үздік әйел рөлі» бойынша марапатталған.
Осы жерде фильмді түпнұсқада көрген дұрыс шығар, алайда тіл білмесең, аудармасын көргеннен басқа амал жоқ.
Міне осы жерде Скарлетт Йоханссонның арбайтын манерасы, не үшін оған Хоакин Феникс ғашық болатыны және «Онікі» атауы, барлығы осыдан басталады.
Немесе, әйтеуір, мен соңына қарай мысал ретінде Робин Уильямстың «Куда приводят мечты» туындысымен мысал келтіре аламын.
"What dreams may come" және осы жерде де адамның, көрерменнің тәжірибесі толыққанды болса,
сіз көп оқып, көп көрген болсаңыз, «Куда приводят мечты» - Шекспирдан алынған атау.
Мұндағы бастысы ол life after life (өмірден кейінгі өмір), өлімнен кейінгі өмір
Бұл жерде мүмкіндігінше жаннат пен жаһаннамның көрсетілгені, махаббат пен адалдық жайлы хикаяттар айтылғаны түсінікті.
Бұл туынды туралы көп айта беруге болады, ол оптимистік, американдық, кей жерлері жеңілдетілген,
кейбір жерінде әдемі туынды, бірақ иллюзия көрермен үшін өте маңызды және фильмде болып жатқан құбылыстардың Шекспирге сілтемесі өте маңызды деп ойлаймын.
Себебі «Гамлет» туындысынан алынған осы сөздер өте басты тақырып деп ойлаймын.
«Гамлеттің» миллион экранизациясын жасауға және ол мисыздық, инцест, ол өлтіру деп айтуға болады.
Ол назар аудартады, бірақ «Гамлеттегі» ең басты нәрсе ол – Гамлеттің әкесінің көлеңкесі.
Бұл «өлімнен кейін бірдеңе бар ма» деген идеяның дәл өзі және осы эпизод,Гамлеттің әкесінің елесімен диалогы, мен үшін ең маңыздысы болып көрінеді.
Ал қалғандары антураж ретінде қабылданады, себебі мұндағы тақырып өте терең, философиялық және діни.
Менің ойымша, осы жердегі кино жалпылама кино болып табылады.
Постмодернистік сілтемелер болғанымен, бұл - артхаус киносы емес. Бірақ атауында Шекспирге сілтеме бары маған өте маңызды болып көрінеді
Сіз осы туындыны көріп отырған кезде фильмнің түпнұсқалық атауына назар аударыңыз.
Мүмкіндігінше осы фильмнің қандай басқаша атаулары бар екенін, әр елде қандай атаумен шығатынын қарап көріңіз.
Мүмкін ол жерде де маркетинг және сізге жаңа мағына алып келетін нәрселер бар шығар. Келесі жолы кездескенше.
ТҮПНҰСҚАЛЫҚ АТАУМЕН ТАНЫСУ СІЗДІҢ ФИЛЬМДІ ҚАБЫЛДАУЫҢЫЗДЫ БАЙЫТАДЫ,ТУЫНДЫНЫ ЖАСАУШЫНЫҢ САЛҒАН ИДЕЯСЫН МЕН ОЙЛАРЫН КӨРУГЕ МҮМКІНДІК БЕРЕДІ.