ТӨРЕГЕЛДІ ШАРМАНОВ ГИГИЕНИСТ-НУТРИЦИОЛОГ, ҚАЗАҚ ҰЛТТЫҚ ТАҒАМТАНУ АКАДЕМИЯСЫНЫҢ ПРЕЗИДЕНТІ
ҚҰНДЫ АЗЫҚ-ТҮЛІК
Жануарлардан алынатын тағам туралы айтқанда, әдетте, ет пен сүт туралы айтады. Ет ақуыздан тұрады. Еттегі ақуыз көлемі 13-14-15 пайызға жетеді.
Сондай-ақ етте жануарлардан алынатын көмірсу мен майлар өте көп. Әр түрлі жануар етінің сіңімділігі,құндылығы әр түрлі сипатталады.
Мысалы, қой еті, жылқы еті, сиыр еті, балық тағамдары бір-бірінен сіңімділігімен ерекшеленеді, осылайша олардың сапасы анықталады.
Азық-түлік қаншалықты тез сіңсе, соншалықты сапалы әрі құнды болып саналады.
Мысалы, жылқы етінің сіңімділігі қой мен сиыр етінен үш есе тез. Бұл оның сапалық деңгейінің жоғары екенін көрсетеді.
ЕТ САПАСЫ адам ағзасына сіңімділігімен анықталады.
Жылқы етінің құрамындағы альбумин ақуызы әлдеқайда жұмсақ.
Альбумин - жануарлардан алынатын ұлпа мен сұйықтықтарда кездесетін,суда еритін ақуыз түрі.
Қыздырған кезде жұмаршықтанады.Альбуминнің негізгі түрлеріне жұмыртқада, сүтте және қанда кездесетін ақуыз жатады.
Сиыр, қой етінде кездесетін альбумин қолжетімсіз, сапасыз болып келеді.
Ал жылқы еті әлдеқайда жұмсақ, әрі тез сіңгіш болғандықтан оның құндылығы артады. Жылқы еті үш есе тез сіңеді.
Жылқы еті басқа ет түрлерімен салыстырғанда үш есе тез сіңеді.
Қазақтардың қызыл ет түрлеріне көзқарасы өте қызық. Осы көзқарасқа қатысты мақал да шыққан.
Олардың бірінде: «Қойдың еті ертеңгі күн батқанша, сиыр еті бозарып таң атқанша, жылқы еті төсек салып жатқанша сіңеді», – деп айтылған.
Өздеріңіз байқағандай, ет сіңірілетін уақыт аралығы қандай екенін көріп тұрсыздар. Сондықтан жылқы еті бәрінен де құнды болып табылады.
Көп қанықпаған май қышқылдары дәл осы жылқы етінде сапалы болып келеді.
ЖЫЛҚЫ ЕТІ – ҚҰНДЫ АЗЫҚ-ТҮЛІК.
ЕТ САПАСЫ АДАМ АҒЗАСЫНА ҚОРЫТЫЛУ ДӘРЕЖЕСІ МЕН ЖЫЛДАМДЫҒЫНА БАЙЛАНЫСТЫ АНЫҚТАЛАДЫ.