ТӨРЕГЕЛДІ ШАРМАНОВ ГИГИЕНИСТ-НУТРИЦИОЛОГ, ҚАЗАҚ ТАҒАМТАНУ АКАДЕМИЯСЫНЫҢ ПРЕЗИДЕНТІ
ТАҒАМДЫҚ ТАЛҒАМ
Адамның да әр түрлі санаты бар. Олардың ішкі ағзасы негізінен көкөніс пен жеміс-жидекке зәру.
Ағзада етке деген сұраныс жоқ. Мен ондай адамдарды да білемін. Мұнда оғаш ештеңе жоқ.
Олардың ағзалары биохимиялық тұрғыдан қуат пен керекті заттарды көкөністер мен жеміс-жидектен алуға қалыптасқан.
ТАҒАМДЫҚ ТАЛҒАМ Вегетариандыққа бейімділік, көбінесе адам ағзасының биохимиялық жағдайына қатысты болып келеді.
Осындай бейімді адамдар санаты болады. Вегетариандар сондай көп болмауы да мүмкін, бірақ бұл сирек құбылысқа жатады.
Олардың биохимиялық жағдайлары көкөніс пен жеміс-жидектерді көбірек тұтынудан байқалады.
Ал қалған адамдар жануарлардан алынатын өнімдерді тұтынады. Мысалы, қазақтардың көпшілігі.
Мұнда тұрған оғаш ештеңе жоқ. Олардың ағзаларының биохимиялық жағдайы етті тағамдарды көп тұтынуға бейімделген, сондықтан диетологтерге қаралуға жібереді.
ШИКІ ӨНІМДЕРДІ ТҰТЫНУ
Шикілей тамақ жеу – бұл соған аңсары ауып тұру, алайда оның басқа зияны болуы мүмкін. Шикі етті жеу көзқарас тұрғысынан қауіпті.
Шикі еттің құрамындағы әртүрлі микробтардың болуынан ешкім сақтандырылмаған.
Шикі етпен тұтынатындардың көбі пайдалы тағамдарды жейді, шикілей тамақтану – тамақ өнімдеріне ерекше қатынас болып табылады.
Бірақ менің ойымша, өнделген, қорытылуға дайын тағам әлдеқайда жақсырақ.
Өйткені тамақ термо өңдеуден өткеннен кейін, ол жеңіл болып, қорытылуы да оңай болады.
Сіз шикі тамақтануды ұстануыңызға болады, бірақ мен мұндай кеңесті ұсынбаймын.
ЭКЗОТИКАЛЫҚ ӨНІМДЕР
Экзотикалық өнімдерді қандай екенін көруге тұтынуға болады. Бірақ біздің ата-бабаларымыз экзотикалық тағамдарсыз-ақ өмір сүрген. Мысалы, банансыз өмір сүрді.
Есесіне бізде қауын, қарбыз, біздің жерде қандай өнімдерді өсірмеді дейсіз. Өйткені біздің жер өте бай, бізде өсірілетін өнімдер экологиялық таза өнімдерге жатады.
Мысалы, қызанақ, қияр. Әсіресе мен өз ауданыма, Жезқазғанға барған кезде, олар қаншалықты көз тартымды, дәмді десеңізші.
Сондықтан көкөністер мен жеміс-жидектердің адам ағзасына пайдасы дау туғызбайды. Оларды етпен немесе жарма өнімдерімен алмастыруға келмейді.
Олар өздігімен өсетін әрі дәрумендер мен әртүрлі тағамдық талшықтардың қайнар көзі болып табылады.
Сондықтан көкөніс пен жеміс-жидектер ерекше құнды өнімдерге жатады.
Сіздер үйлеріңізде тамақ ішкен кезде, үстел үстінде әрдайым көкөніс пен жеміс-жидектің болғаны жөн.
ФАСТФУД
Менің немерелерімнің барлығы Америкада тұрады. Менің шөберем де Америкада тұрады. Анда-санда келгенде, әрине, біздің ұстанымымызды жақсы біледі, соған бағынады.
Менің ұлым бұл мәселеге өте қатал қарайды, біз фастудты мүлдем қолданбаймыз.
Тез дайындалатын фастуд құрамында көп қант болғандықтан, қайнатылған емес, қуырылған өнімдер болғандықтан қауіпті. Майдың трансмай қышқылдарына алмасу қауіпі жоғары.
Қуырған кезде біз қаласақ та, қаламасақ та трансмай қышқылдары пайда болады. Олар улы, өте қауіпті. Сондықтан фастфудті тұтынғанда бұл қауіпті ескеру керек.
Фастфудқа күнделікті асығыстан жүгінеді. Асығыс үстінде жылдам тамақтанған жеңілірек. Тағамның дәмі жағынан өте тартымды болғанымен, ол алдамшы, біздің ағзамызға қауіпті өнімдер түседі.
Адамдар асығыстықтан қуырылған тағамдарды, көмірсуларды, тәбетті ашатын суды көп тұтынады.
Ал оларға қанты көп суды ұсынады.Кока-кола, пепси-коланың құрамында 30-40 пайызға дейін қант бар. Біз осыған қарсы майдан ашқан болатынбыз.
Мені Америкаға осы мәселені шешуге шақырған болатын. Мен пепси-кола мен кока-колаға қарсылық танытып, сөз сөйлеген болатынмын.
Олай болмайтыны туралы ғылыми дәлелдеулер келтірдім.
Біз сіздердің өнімдеріңізді жақтамаймыз деп айтқанда, олар қанттың орнына стевияны қолданамыз деп ақталған болатын.
Стевия – бұл тәтті өсімдік немесе «балды шөп». Оңтүстік Америкада өседі.
Стевия сығындысы – дәмдік қасиеті өте жоғары, табиғи жолмен алынатын қант алмастырушысы.
Бірақ әлі де қантты толығымен қант алмастырғыштармен алмастыра алмай, қанттан құтыла алмай жатыр. Бұл фастфудтар өте қауіпті.
Кока-кола, пепси-кола өте қауіпті. Бұл мәселе адамдар үшін бұрынғыдай өте маңызды болып қала береді.
ТАМАҚТАНУ МӘДЕНИЕТІ
Мәдениетті ауызға алғанда, бұны біреу қасық пен шанышқыны үстел үстіне қалай қоюмен жиі шатастырады.
Бұл әрине тек сыртқы жағы, ал тамақтану мәдениеті дегеніміз – бұл үйлесімді тамақтану, ақуыз, май, көмірсулардың тиісті мөлшерде болуы.
Оның үстіне бірде бір жақты, бірде көмірсулардың болуына үстемдік беру. Тамақтану мәдениеті – май, ақуыз, көмірсулардың үйлесімді ас мәзірі.
ТАМАҚТАНУ МӘДЕНИЕТІ – бұл адам үшін жеген тамағының мөлшері мен сапасының тиімділігі. Адам өзіне қаншалықты жеп-ішу керектігін анықтай ала ма, мөлшерін біле ме?
Негізгі ереже – бұл тамақтың мөлшері мен калорийлі қуатты шығыны ағзаның физиологиялық қажеттіліктеріне сәйкес келуі.
ҚАНДАЙ ТАҒАМДЫ ТҰТЫНУ ҰСЫНЫЛАДЫ?
Ол 15-20% ақуыздардан, 20-30%-ы майлардан (олардың үштен бірі қатты немесе жануар майлары болуы қажет) тұру керек.
Қалған 50%-ы көмірсулардан тұруы қажет, олар жеміс-жидек, көкөніс, астық тұқымдастар, жаңғақтарда кездеседі.
ТАҒАМДЫҚ ТАЛҒАМДАР – ӘР АДАМНЫҢ ЖЕКЕ ТАҢДАУЫ.
АЛАЙДА СОНЫМЕН БІРГЕ ТАМАҚТАНУ МӘДЕНИЕТІ ТУРАЛЫ ҰМЫТПАҒАН ЖӨН.