МАГБАТ СПАНОВ ПРОФЕССОР
ЭКОНОМИКА ҒЫЛЫМДАРЫНЫҢ ДОКТОРЫ МАКРОЭКОНОМИКА МАМАНЫ
«Қазақстанның үкіметтері және олардың экономикалық саясатының ерекшеліктері» шеберлік класына кіріспе
Қайырлы күн, құрметті әріптестер, бүгін мен сіздерге біздің үкіметтеріміздің жұмысы, олардың экономикалық саясаты туралы түсінік беретін шеберлік класын ұсынғым келеді.
Мен бұл шеберлік класын «Қазақстан Республикасының үкіметтері және олардың экономикалық саясаты» деп атар едім.
Жалпы, басқару тұрғысынан алғанда Қазақстан Кеңес Одағы үшін полигон болды.
Егер тәуелсіздік алғанға дейінгі Қазақстан тарихын алсақ, 1918 жылдан 1991 жылға дейін Қазақстанда тек екі бірінші басшы қазақ болған - Шаяхметов пен Дінмұхамед Ахмедұлы Қонаев.
Міне, екі адам, басқа адамдар орталықтан тағайындалды.
Жұмабай Шаяхметов (1902-1966) - Қазақстан Компартиясының Орталық Комитетінің бірінші хатшысы.(1946-1954).
Шаяхметов тың жерді біртіндеп игеру керек деп санады.Қазақстан Компартиясының Орталық Комитетінің Ақпан пленумында (1954 ж.),
ұсынылған тың жерді жаппай игеру бағдарламасының ауқымымен келіспегені үшін қызметтен босатылды.
Дінмұхамед Қонаев (1912-1993) - Қазақ КСР Компартиясының Орталық комитетінің бірінші хатшысы.(1960-1962, 1964-1986).
1964-1971 жылдар арасында Қазақстанның экономикалық әлеуеті екі есе өсті.1986 жылы 16 желтоқсан күні Қонаев республиканың басшысы лауазымынан босатылды.
Оның орнына Геннадий Колбин сайланды.Бұл тарихта "Желтоқсан" деп аталатын жаппай тәртіпсіздіктерге әкелді.
Егер тарихты алсақ, онда 86 жылы Геннадий Колбин қалай басшы болып тағайындалғаны есімізде.
Бұл кезеңде,1986 жылы,Кеңес Одағы аумағында алғаш рет жастар алаңға шығып,тек қана Қазақстанды емес,жалпы елді басқаруда түбегейлі өзгерістерді талап еткендіктен,
1986 жылы Кеңес Одағының құлдырауы басталды деп ойлаймын.
Бұл елдің ұлттық экономикалық саясатына, басшылығына қанағаттанбаған халықтың алғашқы жаршысы болды.
Орталық әуелден әртүрлі адамдарды тағайындағаны, сол Колбиннің тағайындалуы осы кезеңге әкелді.
Ол өзімен бірге көптеген адамдарды әкелді, олар Қазақстанның дәстүрлерін, жағдайын білмеді.
Осы кезең ішінде, 18 (1918) жылдан бастап, мұнда дүниеге келген және осы жерде жұмыс істеген тек екі адам ғана болды.
Қалғандары, көбінесе, келімсектер болды.
Мысалы, КОКП Орталық Комитетінің бас хатшысы Брежнев, Мирзоянның рөлі туралы өте үлкен пікірталастар жүріп жатыр.
Осындай басшы туралы естіген боларсыз? Голощекин туралы, бәлкім, тарихтан көбі естіген болар.
Институтта жұмыс істеген кезде мен зерттеу жұмыстарымен айналысып жүрдім, жас болдым.
Ол жерде «Мемлекеттің бірінші тұлғаларының саяси портреттері» атты жұмыс болды.
Кейінірек, кейбір адамдар республиканы басқаруға 6-7 айға тағайындалғандары белгілі болды.
Бұл адамдар дәстүрді не жағдайды, не халықтың ақыл-ойын білмегенде, елді қалай басқарды?
Әрине, бұл мемлекеттің жағдайы мен дамуына теріс әсер етті.
Кейбіреулердің портреттері тіпті Президенттің мұрағатында сақталмаған. Тіпті осындай жағдайлар да бар.
Қазақ КСР-нің тарихын еске түсірсек, маған Қазақ КСР министрлер Кеңесінің бұрынғы төрағасы Ташенов мырза қатты ұнайды.
Жумабек Ташенов (1912-1986)-Қазақ КСР министрлер Кеңесінің төрағасы.1960 жылдың соңында Тың өлкесінің Қазақ КСР-нан
бөліну ықтималдығы болғандықтан, осы жобаның кұрылуына белсенді түрде қарсы болды.еңес Одағының Конституциясына жүгініп, Никита Хрущевтің
идеяларына ашық қарсы сөйледі.Хрущев Н. «ұсынымдары» бойынша Ж. Ташенов Қазақ КСР-ның басшы қызметтерінен босатылды.
Тарихшылар, бәлкім, бұл туралы жақсырақ айтып беретін болар, бірақ Ташенов пен Қонаевтың арқасында Қазақстан өзінің аумағын сақтап қалды.
Өйткені Хрущевтің басшылығы кезінде бұл өте үлкен мәселе болды.
1954 жылы ол Қырымды Украинаға берді, енді 50-60 жыл өткен соң бұл геосаяси үдеріс көптеген елдердің қарым-қатынастарында үлкен рөл атқарады.
Сол кезде бізде де сондай жағдай болды: Өзбек ССР-іне 5-ге жуық аудан берілді (Ташенов пен Қонаев оларды бірлесіп қайтарды)
және Целиноград қаласындағы орталықпен неміс автономиясын құруға әрекет жасалды.
Сіз бұл әрекеттердің сәтті болғанын елестете аласыз ба, тарихи жағынан ол үшін ешқандай алғышарттар болған жоқ.
ҚАЗАҚ ССР ТАРИХЫНДА ЖАСТАРҒА ҮЛГІ БОЛАТЫН ЕЛ БАСШЫЛАР МЕН ҮКІМЕТТЕР ӘРҚАШАН БОЛДЫ:ҚОНАЕВ, ЖАНДОСОВ, ОМАРОВ, ТАШЕНОВ, НАЗАРБАЕВ
Бүгін мен үкіметтің экономикалық бағдарламалары, сондай-ақ еліміздің тәуелсіздік алған кезеңінен бастап болған үкіметтер туралы айтқым келеді.
Алайда, аз уақыт өтті деп көрінуі мүмкін.
Белгілі болғандай, 1991 жылы 25 қазанда Қазақстан Республикасының егемендігі туралы Декларация қабылданды, яғни осы кезеңді біздің еліміздің тәуелсіздігі деп санай аламыз.
Осы кезең аралығында 11 үкімет болды, әрине,белгілі бір тұжырымдар және нақты қорытындылар жасауға болады.
1992 жылғы Ұзақбай Карамановтың алғашқы үкіметіне талдау жасамас бұрын,
біздің президент Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев ұзақ уақыт бойы біздің еліміздің премьер-министрі болғанын атап өткім келеді.
Менің ойымша, бұл өте үлкен жақсы тәжірибе болды.
Елді басқарған адам біздің еліміздің экономикасын толық түсініп, сәйкесінше, үкімет өз уақытында қабылдаған және қабылдайтын бағдарламаларды
біздің президентіміз жеке тәжірибесіне негізделіп, оларды өте байсалды және мұқият зерттеген.
ТӘУЕЛСІЗ ҚАЗАҚСТАННЫҢ ТАРИХЫ 1991 ЖЫЛДАН ӘЛДЕҚАЙДА ЕРТЕ БАСТАЛДЫ.
БҰЛ РЕСПУБЛИКАНЫҢ ЭКОНОМИКАСЫНЫҢ ӨРКЕНДЕУІНЕ ЖҰМЫС ІСТЕГЕН КӨПТЕГЕН ҚАЗАҚСТАНДЫҚТАРЫҢ ЗОР ЕҢБЕГІ, ОЛАР БІЗДІҢ ТӘУЕЛСІЗДІГІМІЗДІҢ НЕГІЗІН ҚАЛАДЫ.