МАГБАТ СПАНОВ ПРОФЕССОР
ЭКОНОМИКА ҒЫЛЫМДАРЫНЫҢ ДОКТОРЫ МАКРОЭКОНОМИКА МАМАНЫ
ҰЗАҚБАЙ ҚАРАМАНОВ - ӨТПЕЛІ КЕЗЕҢНІҢ ПРЕМЬЕР-МИНИСТРІ
Менің ойымша, тәуелсіз Қазақстанның бірінші премьер-министрі Ұзақбай Караманов болды.
Ұзақбай Қараманов (1937-2017)-Қазақ КСР-ның бірінші премьер-министрі(1989-1991).
Кеңестік және қазақстандық партия және мемлекет қайраткері,Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің соңғы Төрағасы.
Караманов Қазақ КСР министрлер кабинетінде болды, оны ол кезде Назарбаев мырза басқарды.Қараманов оның министрі болды.
Президент оны өте жақсы білетін және осы адамның Қазақстан экономикасына пайда әкелуі мүмкін екендігін білді.
Оның үстіне, Караманов премьер-министр қызметінен кеткеннен кейін, ол Қазақстан парламентінде Сенатта емес, Мәжілісте ұзақ уақыт жұмыс істеді.
Ол парламенттің заң шығарушылық жұмысына өте белсенді қатысты.Ол 1990 жылы тағайындалды.
Бұл кезең қандай сипатқа ие? Қазақстан Кеңес Одағының құрамына кіргенін біз білеміз.
Әрине, бұл кезең өте қызықты болды. Қазақстан үлкен жетістікке қол жеткізді.
Біз аграрлық елден аграрлық-индустриалды елге айнала отырып, экономиканы құруда, халықтың қоғамдық өмірін жақсартуда тәжірибе жинақтадық, әрине, ол көптеген жылдар бойы жалғасты.
Горбачев билікке келгенде, 1986 жылы қайта құруды бастаған кезде, жоспарлы экономикадан нарықтық экономикаға көшуді жөн көрді, ел экономика жағынан үлкен өзгерістерге ұшырады.
Сол кезеңде жаңа одақтық шартқа қол қойылды және осы тұрғыдан Карамановтың тағайындалуының логикасы көрінді, себебі ол Қазақстаннан шыққан жергілікті адам болды.
Біз Қазақстанда бірінші басшылар болып келімсектер (мен оларды солай атайтын едім) тағайындалғанын білеміз. Бұл тарих, оны есте сақтау керек.
ҰЗАҚБАЙ КАРАМАНОВТЫҢ ТАҒАЙЫНДАЛУЫ ЕЛ ТАРИХЫНДА ЕЛЕУЛІ ҚҰБЫЛЫС БОЛДЫ,
ӨЙТКЕНІ КЕҢЕС УАҚЫТЫНДА ТИТУЛДЫҚ ҰЛТ ӨКІЛДЕРІ БІРІНШІ БАСШЫ БОЛЫП СИРЕК ТАҒАЙЫНДАЛДЫ.
ҚАРАМАНОВТЫҢ ПРЕМЬЕР-МИНИСТР БОЛЫП ТАҒАЙЫНДАЛУЫ-Н.Ә. НАЗАРБАЕВТЫҢ ҚАЗАҚСТАН КОММУНИСТІК ПАРТИЯСЫНЫҢ БІРІНШІ ХАТШЫСЫ РЕТІНДЕГІ № 1 ЖЕҢІСІ.
Ол құрылыс индустриясында жұмыс істеді, инфрақұрылыммен айналысты,
және 1990 жылдан 1992 жылға дейін оның басты мақсаты Қазақстанды жоспарлы экономикадан нарықтық экономикаға көшіру болды.
Осы кезеңде Кеңес Одағы ыдырағаннан кейін осындай белгі қалды, және осы кезеңде
басқа мемлекеттердің экономикалары секілді Қазақстанның экономикасы да толықтай құлатылды.
Болған жағдайлар Қазақстанның экономикасына да, халықтың әлеуметтік жағдайына да теріс әсер етті.
Айта кету керек, осы кезеңде елде бұрын-соңды болмаған дағдарыс басталды.
Экономикалық теория тұрғысынан мысал келтіре аламын, егер республика бойынша орташа ЖІӨ 25-30% болса,онда ел біртіндеп құлдырап кетеді.
Егер ЖІӨ 25-30% -ға төмендеп кетсе, ел құлдырайды. 1990 жылы ЖІӨ 70% -ға төмендеді.
1990 жылы, Караманов премьер-министр болып тағайындалғанда (ол кезде Қазақ ССР-нiң министрлерiнiң төрағасы болған),
осы кезеңде әртүрлi статистикалық ұйымдарының ақпараты бойынша Қазақстандағы ЖІӨ 5 500 АҚШ долларын құрады,
бұл сатып алу қабілетінің паритеті бойынша емес, доллар мен жергілікті валютаның (ол кезде бізде рубль болды) коэффициенті бойынша,
яғни осы кезеңде ЖІӨ 25-30%-ға емес, 70%-ға қысқарды. Экономикалық байланыстардың ыдырауы басталды және Кеңес Одағының көптеген елдері тәуелсіздік жариялады.
Шын мәнісінде, тәуелсіз Қазақстанның құрылысы осы кезеңнен басталды.
1991 ЖЫЛЫ ҚАЗАҚСТАН КСРО ҚҰРАМЫНАН ШЫҚТЫ.КӨПТЕГЕН ҚАЗАҚСТАНДЫҚ САЯСИ ҚАЙРАТКЕРЛЕРІНІҢ АРМАНЫ –
ЖАҢА ТӘУЕЛСІЗ ҚАЗАҚСТАННЫҢ ҚҰРЫЛЫСЫ ОСЫ КЕЗЕҢДЕ БАСТАЛДЫ.
ҚАЗАҚСТАН ҰЛТТЫҚ МЕМЛЕКЕТТІ ҚҰРУДЫ БАСТАДЫ.
Бұл кезең біздің ел үшін өте қиын және сонымен бірге өте қызықты екенін айтайын.
Осы оқиғалардың қақ ортасында болған жастар алған тәжірибелерін өмір бойы сақтайды.
Бәлкім, бұл тәжірибе 90-шы жылдардың соңында біздің елдің осындай қуатты экономикалық серпіліс жасағанына себеп болды.
Премьер-министрлерге оралсақ, Караманов, ең бастысы, Қазақстанда қалыптасқан негізді сақтап қалды.
Иә, кәсіпорындар тоқтады, кәсіпорындар жұмыс істемеді, әлеуметтік жағдай нашарланды, бірақ бұл экономикалық емес, көбінесе геосаяси мәселелер болып табылады.
ПРЕМЬЕР-МИНИСТР ҰЗАҚБАЙ ҚАРАМАНОВТЫҢ ЖҰМЫС НӘТИЖЕЛЕРІ
Қарамановтың үкіметі тарихта алғаш рет министрліктердің Қазақстанның экономикалық даму ерекшеліктерін ескере отырып құрылғандығымен ерекшеленді, бұл біріншіден.
Екіншіден, Кеңес дәуірінен жаңа тәуелсіз Қазақстанға берілген белгілі бір сабақтастық болды.
Менің ойымша, бұл өте маңызды. Бұдан басқа, Карамановтың басшылығы кезінде «қызыл» директорлар корпусы сақталып қалды,
бұл Қазақстанда жұмыс істейтін және нарықтағы алғашқы реформаларды жүзеге асыра бастаған шаруа адамдары.
Бұл адамдар тек батыста, Мәскеуде немесе басқа жерлерде оқып келіп қана қоймай, Қазақстан экономикасының секторларын басқару тәжірибесі бар адамдар. Бұл ең бастысы.
ҰЗАҚБАЙ ҚАРАМАНОВТЫҢ ҮКІМЕТІ ҚАЗАҚСТАННЫҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ ОРГАНДАРЫНЫҢ САБАҚТАСТЫҒЫН ҚАМТАМАСЫЗ ЕТТІ.
КӨПТЕГЕН МИНИСТРЛІКТЕР МЕН ВЕДОМСТВАЛАРДЫҢ ҚҰРЫЛУЫ ЖАЙДАН-ЖАЙ БОЛҒАН ЖОҚ.
АЛҒАШ РЕТ ҰЗАҚБАЙ ҚАРАМАНОВТЫҢ КЕЗІНДЕ НАРЫҚТЫҚ БАҒДАРЛАМАЛАРДЫ ӘЗІРЛЕУ БАСТАЛДЫ.
КЕЙІН ОЛАР ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БАСҚА ЭКОНОМИКАЛЫҚ ЖОБАЛАРЫ ҮШІН НЕГІЗ БОЛДЫ.