МАГБАТ СПАНОВ ПРОФЕССОР
ЭКОНОМИКА ҒЫЛЫМДАРЫНЫҢ ДОКТОРЫ МАКРОЭКОНОМИКА МАМАНЫ
НҰРЛАН БАЛҒЫМБАЕВ – МҰНАЙ АДАМЫ
Ең басында мен 1992 жылы мемлекет ретінде Қазақстанды құрудың стратегиясы қабылданғанын айттым, 1997 жылдың қазанында заманалық құжат қабылданды.
Президенттің басшылығымен үкімет онымен айналысты. 2030 Стратегиясы қабылданды.
1997 жылы 10 қазанда Қазақстан халқына жыл сайынғы Жолдауында Нұрсұлтан Назарбаев «Қазақстан-2030» Стратегиясын,
елдің одан әрі дамуы үшін нақты іс-қимыл жоспарлары үшін негіз болған ұзақ мерзімді басымдықтарды анықтап, жариялады.Тәуелсіздік шежіресі, www.inform.kz
Қазақстан-2030 стратегиясының ұзақ мерзімді басымдықтары: 1 ұлттық қауіпсіздік 2 Ішкі саясаттың орнықтылығы және қоғамның шоғырлануы
3 Шетелдік инвестициялар мен ішкі жинақ қаражаттың деңгейі жоғары болатын ашық нарықтық экономика негізінде экономикалық өрлеу.Тәуелсіздік шежіресі, www.inform.kz
4 Қазақстандықтардың денсаулығы, білім алуы және игілігі 5 Энергетикалық қорлар
6 Инфрақұрылым, әсіресе көлік және байланыс 7 Кәсіпқой мемлекет Тәуелсіздік шежіресі, www.inform.kz
2030 Стратегиясы толығымен жаңа саясат іске асырылатынын болжады. Және мүлде жаңа саясатты қалай жүзеге асыруға болады?
Жаңа адамдар керек. Оның үстіне біз 2030 Стратегиясы бойынша сол уақытта 7 басымдылық пен 8 тапсырма қалыптасқанын білеміз.
Негізгі сала қандай сала болуы керек? Мұнай және газ. Келесі премьердің тағайындалуы осы логикадан туындады.
Қажыгелдиннен кейінгі келесі премьер-министр Балғымбаев Нұрлан Өтепұлы болды.
Нұрлан Балғымбаев (1947-2015)Қазақстан Республикасының премьер министрі(1997-1999).«Қазақойл» Ұлттық мұнай-газ компаниясының президент лауазымына екі рет тағайындалды.
«Қазақойл» және «Мұнай және газ тасымалдау» қосылып, «ҚазМұнайГаздың» құрылғанынан кейін Балғымбаев басқа лауазымдардан бас тартып, бұл қызметтен кетіп қалды.
Ол жеке мұнай компаниясын құрды.2007-2009 жылдар аралығында ҚР Президентінің кеңесшісі болды
Сонымен қатар, негізгі ұтыс мұнай-газ секторына, Shevron компаниясының Тенгиз атты ең маңызды кен орнында жасалды. Мұны кім іске асыра алады?
Бұл - мұнай-газ секторында жұмыс істеген және осы компаниямен жақсы қарым-қатынастағы адам. Және Балғымбаевтың тегі, менің ойымша, баламасыз болды.
Кез келген премьер-министрдің тағайындалуы, бұл тағайындау кенеттен емес, реформаның логикасынан және үкімет қабылдайтын сол немесе өзге әрекеттердің логикасынан туындайды.
Әр кейінгі премьер-министр бірнеше уақыт вице-премьер болып жұмыс істеді.
Болашақта кімнің премьер-министр болатынын есептеп алғыңыз келсе, қазір кім вице-премьер лауазымына ие, кім қандай лауазымда тұр, үкіметке қарағаныңыз жөн.
Ерекшеліктер, әрине, болды. Кейінірек бұл туралы айтамын, бірақ ондай жағдайлар болды.
Бірақ кез келген премьер-министр әрдайым вице-премьер болды. Бұл логика.
ҚАЗАҚСТАНДА ПРЕМЬЕР-МИНИСТРДІ ТАҒАЙЫНДАУ МЕМЛЕКЕТТІК РЕФОРМАЛАРДЫҢ ЛОГИКАСЫНАН ТУЫНДАЙДЫ.
ӘР ПРЕМЬЕР-МИНИСТР АЛДЫН АЛА ВИЦЕ-ПРЕМЬЕР БОЛАДЫ.
1997 жылдың қазанында Стратегияның қабылдануына азиялық қаржылық дағдарыс қабаттасты. Ел мұнайға баса назар аударды.
Сол кезде мұнайдың бағасы ең төменгі мәнге жетті. 1 баррельдің бағасы 9-11 долларға дейін төмендеді.
Қазір мұнай бағасының шыңы 120 доллардан 30-40 долларға дейін төмендегеніне наразылық білдіруімізге салыстырсақ, бірақ сол кездегі бағалар 9-11 долларға дейін төмендеді,
шын мәнінде, кейбір ерекше қадамдар қажет болды. Сондықтан премьер-министрдің рөліне Балғымбаев мырза тағайындалды.
Шынында да, ол үлкен жұмыс жасады.
Біріншіден, Теңгіз кен орнына ғана емес жаңа келісімшарттар жасалып, Батыс Қазақстан облысындағы Қарашығанақ кен орнын игеруі басталды.
Сол кезде құбырлардың белсенді құрылысы басталды.Кеңес уақытында Қазақстанда тек бір ғана Атырау-Куйбышев (Самара) құбыры болған.
Бұл инфрақұрылым Қазақстанға Еуропаға, тұтынушыларға шикізат жеткізу үшін тәуелсіз баламалы көздерге ие болуға мүмкіндік берген жоқ.
Оның премьер-министрлік кезінде Каспий құбыр консорциумының құрылысы басталды.
Егер бастапқыда Самараға баратын құбырдың өткізу қабілеті 15 миллион тонна болса, онда жаңа мұнай құбырының өткізу қабілеті 67 миллион тоннаға жететін болды.
Шикізатты неғұрлым көп сатқан сайын, соншалық біздің экономикамызда валюта көбейді.Сол кезде біздің экономиканың рөлі мен бет-әлпетін айқындайтын компаниялар құрылды.
Әрине, олардың атаулары аздап өзгеріп отырады, бірақ, менің ойымша, «Қазмұнайгаз», «Қазақгаз», «ҚазТрансОйл» компаниялары туралы бәрі біледі
және көптеген адамдар осы уақытқа дейін сонда жұмыс істеуді армандайды. Бірақ дәл сол кезде біздің экономикамыздың әл-ауқаты негізделген негіз қаланды.
Мен тағы бір саяси кезеңді айтып кетейін. Біздің көршіміз Ресей екенін білеміз.
Ресей де мұнай-газ секторының дамуына ерекше назар аударады.Сол кезде Ресейдегі премьер-министр Черномырдин болды.
Ол мұнай, мұнай-газ генералы болды. Балғымбаев пен Черномырдиннің арасындағы қарым-қатынас біздің экономикамызда жақсы рөл атқарды.
ПРЕМЬЕР-МИНИСТР НҰРЛАН БАЛҒЫМБАЕВТЫҢ ЖҰМЫС НӘТИЖЕЛЕРІ
Біріншіден, 2030 Стратегиясы қабылданып, Қазақстан экономикасының мұнай-газ секторы өте қарқынды дами бастады.
Екіншіден, жаңа инфрақұрылымдық жобалар салынды немесе іске қосылды.Бұл кезеңде алғаш рет Каспий құбырына, консорциумға қатысты зерттеулер басталды.
Содан кейін Иран арқылы баламалы құбыр желісі бойынша ізденістер жүргізіле бастады. Сонымен қатар Қытаймен байланысты ізденістер басталды.
Кейіннен бірнеше құбырлар салынды, яғни Қазақстан өз қорларын әлемдік нарықтарға жеткізу тұрғысынан шын мәнінде энергетикалық тәуелсіздікке қол жеткізді.
Бастапқыда, бұған дейін барлығы Ресей арқылы немесе Новороссийск порты арқылы өтті.
Осындай тәуелсіз инфрақұрылымға ие екендігіміз - премьер-министр Балғымбаевтың еңбегі.
Кемшіліктер туралы айта кетсек, назар тек мұнай-газ секторына ғана қойылғандықтан қалған салалар ұмытылып кеткен сияқты.
Сондықтан мен реформаларымыздың логикасының әрдайым негізі бар екенін айттым.Сонда біздің президент ойланды.
Неғұрлым көп шетелдік инвестицияларды тарту үшін премьер-министр етіп кімді тағайындады? Заттардың логикасы бойынша қалай ойлайсыз?
Әрине, тәжірибелі кадр, дипломат, кадрлық дипломат Қасым-Жомарт Тоқаев.
НҰРЛАН БАЛҒЫМБАЕВТЫҢ КЕЗІНДЕ «СТРАТЕГИЯ-2030» ҰЛТТЫҚ БАҒДАРЛАМАСЫ ҚАБЫЛДАНДЫ;МҰНАЙ ЖОБАЛАРЫ ІСКЕ ҚОСЫЛДЫ:
КАСПИЙ ҚҰБЫР КОНСОРЦИУМЫ (КҚК),ҚАШАҒАН КЕН ОРНЫН БАРЛАУ«ҚАРАШЫҒАНАҚ» КЕН ОРНЫ БОЙЫНША ШАРТ ЖАСАЛДЫ.
БҰЛ РЕТТЕ 1997-1998 ЖЫЛДАРДАҒЫ «АЗИЯЛЫҚ ҚАРЖЫЛЫҚ ДАҒДАРЫС» МҰНАЙ БАҒАСЫНЫҢ БАРРЕЛЬ ҮШІН 9,6 АҚШ ДОЛЛАР ЕҢ ТӨМЕН ДЕҢГЕЙІНЕ ДЕЙІН ҚҰЛДЫРАУЫНА ӘКЕЛДІ.
БІРАҚ 1999 ЖЫЛЫ МҰНАЙ ӨНДІРУДІҢ БАСТАЛУЫНЫҢ 100 ЖЫЛДЫҒЫНА БАЙЛАНЫСТЫ ҚАЗАҚСТАНҒА ӘЛЕМНІҢ ЕҢ ІРІ МҰНАЙ КОМПАНИЯЛАРЫ КЕЛДІ.
ОЛАРМЕН АЛДЫН АЛА ӨТКІЗІЛГЕН КЕЛІССӨЗДЕР КЕЙІН ҚАЗАҚСТАННЫҢ МҰНАЙ-ГАЗ КЕШЕНІНІҢ ДАМУЫНДА ШЕШІШУ РӨЛ АТҚАРДЫ.