МАГБАТ СПАНОВ ПРОФЕССОР
ЭКОНОМИКА ҒЫЛЫМДАРЫНЫҢ ДОКТОРЫ МАКРОЭКОНОМИКА МАМАНЫ
ИМАНҒАЛИ ТАСМАҒАМБЕТОВ – БОЛАШАҚҚА ҰМТЫЛҒАН ПРЕМЬЕР-МИНИСТР
Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов қаңтар айында тағайындалды. Бұл үкіметте премьер-министрдің ең қысқа кезеңі болды.
Мен мұғалім ретінде, ғалым ретінде бұл ең қысқа ғана емес, премьер-министр тағайындалған ең жарқын уақыт екенін де айта аламын.
Иманғали Тасмағамбетов (1956)-Қазақстан Республикасының премьер-министрі (2002-2003).2004 жылы Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігінің басшысы.
Алматы және Астана қаласының әкімі болды (2004-2008, 2008-2014).2014-2016 жж. - ҚР қорғаныс министрі.
2017 жылдың 3 ақпанынан бастап Қазақстанның Ресей Федерациясындағы төтенше және өкілетті елшісі.
Мен неге негізделемін? Классикалық экономикада өндірістің төрт факторы бар.
Өндірістің алғашқы факторы – жұмыс күші, біз оны ойлап тапқан жоқпыз, оны ойлап тапқан Адам Смит, Дэвид Рикардо.
Өндірістің екінші факторы - капитал. Үшінші фактор - жер. Төртінші фактор - кәсіпкерлік (инновация).
Тасмағамбетов мырзаның жетекшілігімен ЖІӨ-нің өсуінің ең жоғары көрсеткішіне қол жеткізілді.
Біз бұл көрсеткішке ешқашан жақындаған да жоқпыз - ЖІӨ-нің өсуі 13%, бұл біріншіден.
Екіншіден, бірнеше реформалар жүргізілді, бірақ, ең бастысы, жерді жекешелендіру мәселесі көтерілді.
Ол жерді жекешелендіруді қабылдап, оны қолпаштады және зерттеді.
Қазақстан азаматтары үшін жер мәселесі өте кінәмшіл сұрақ екендігін түсінемін, өйткені Қазақстан тарихында ешқашан қазақ хандығынан бастап жерге жеке меншік болған емес.
Жер жалпыға ортақ пайдалануда болды, оған ру, тайпа ие болатын.
Бір рулар көтеріліп немесе жұтта қайтыс болса, бұл жер басқа тайпа немесе руға ауысты, бірақ жерге жеке меншік ешқашан болған емес.
Бірақ әлемдік экономика бұл өндіріс факторы - жер қазір экономикалық өсімнің негізгі қозғалтқышы екендігін дәлелдейді.
Өйткені егер адамның жері болмаса, ертең оған адамдар келіп, бұл жер сенікі емес, реквизициялап немесе сот арқылы тартып алса, адам жерге инвестиция жасамайды.
Іс жүзінде солай. Сол кезде өте қызықты дауыс беру болды, жер туралы заң қабылданды. Заң сол кезде істей бастамағаны басқа мәселе.
ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ЖЕР КОДЕКСІ 2003 жылдың 20 маусымында қабылданды.«Сол кездегі жерді жекеменшікке беру туралы қатал пікірталастарда үкімет пен парламент жекпе-жекте болды.
Барлығы премьер-министр Иманғали Тасмағамбетовтің қызметтен кетуімен және Жер кодексінің кейбір баптарына президенттік вето қоюымен аяқталды.
«Жердің отставкаға жібергені»,06.05.2016 ж. theopenasia.net
Менің көзқарасымша, Қазақстанда экономикалық үдерісте маңызды рөл атқаратын екі заң бар.Біріншісі - жаппай жекешелендіру туралы заң.
1991 ЖЫЛЫ 22 МАУСЫМДА ҚАЗАҚСТАН ССР-НЫҢ ЖОҒАРЫ КЕҢЕСІМЕН «МЕМЛЕКЕТ ИЕЛІГІНЕН АЛУ ЖӘНЕ ЖЕКЕШЕЛЕНДІРУ ТУРАЛЫ» ЗАҢЫ ҚАБЫЛДАНДЫ.
Бұл заң толығымен бүкіл халықтың менталдылығын күрт өзгертті.
МЕМЛЕКЕТТІК МҮЛІКТІҢ ФИЗИКАЛЫҚ ЖӘНЕ БЕЙМЕМЛЕКЕТТІК ЗАҢДЫ ТҰЛҒАЛАРҒА ТАБЫСТАУ АКТІ ЗАҢДА ЖЕКЕШЕЛЕНДІРУ ДЕП АТАЛАДЫ.
ХАЛЫҚТЫҢ АРАСЫНДА ӨТКІЗІЛГЕН ДАЙЫНДЫҚ ЖӘНЕ ТҮСІНДІРУ ЖҰМЫСТАН КЕЙІН БҰЛ БАҒДАРЛАМАНЫҢ БІРІНШІ НӘТИЖЕЛЕРІ 1992 ЖЫЛЫ КӨРІНЕ БАСТАДЫ.
Біз пәтер жалдаушы болдық, біз жалгер болдық, және кенеттен бірден біз өз үйлерімізге ие болдық.
Біз өзіндік меншіктен жеке меншікке көшіп жатырмыз, яғни пәтерлер тауарға айналды және бұл біздің еліміздің экономикалық дамуында үлкен рөл атқарды.
90-шы жылдар жекешелендіру белгісі астында өтті. Сол кезде алғаш рет бай адамдар пайда болды, өте бай адамдар, содан кейін Forbes тізімдері алғаш рет жасалды.
Бірақ басқа жағынан әлеуметтік саланы оңтайландыру, қысқарту, сол кезде көптеген жұмыссыздар пайда болды және өзін-өзі жұмыспен қамтушы сияқты ұғым пайда болды
ӨЗІН-ӨЗІ ЖҰМЫСПЕН ҚАМТЫҒАН-тауарларды, жұмыс және қызмет көрсетуді өндірумен (өткізумен) айналысатын жеке тұлғалар, өндірістік кооператив мүшелері,ақы төленбейтін отбасылық
кәсіпорындарының(шаруашылықтар) қызметкерлері және жалдамалы жұмыскерлердің еңбегін қолданатын жұмыс берушілер.
Өнімді жұмыспен қамтуды және бұқаралық кәсіпкерлікті дамытудың мемлекеттік «Еңбек» бағдарламасы 2017-2021 жылдары.
Экономиканың одан әрі жеделдетілуін қамтамасыз ету үшін өндірістің екінші факторы - жердің сатып алынуы және сатылуы керек.
Бұл өте қиын мәселе, әлі шешілмеген. Бірақ мұнда үкімет оның нені бере алатындығын түсіндіруі керек.
Бірақ жекешелендіру белгілі бір шектеулермен болуы керек, олар енді бірдеңе жасауға тырысады, бірақ Қазақстанда экономикалық өсу жерді жекешелендірусіз мүмкін емес.
Және оның негізі 2003 жылы салынған. Мен тек адамның стратегиялық тұрғыдан ойланғанын көрсеткім келеді.
ПРЕМЬЕР-МИНИСТР ТАСМАҒАМБЕТОВ – ҚАЗАҚСТАННЫҢ НАҒЫЗ ҰЛТТЫҚ ПАТРИОТЫ,
ОЛ ЕЛДІҢ ДАМУЫНЫҢ БОЛАШАҒЫН КӨПТЕГЕН ЭКОНОМИСТЕР МЕН ШАРУА АДАМДАРЫНАН АНАҒҰРЛЫМ АНЫҚ КӨРДІ.
Бұл үкімет, атап айтқанда, Тасмағамбетов мырза негізін салған екінші нәрсе. 2003 жылы Қазақстанның индустриалды даму тұжырымдамасы қабылданды.
2003 ЖЫЛЫ 17 МАМЫР КҮНІ 2003-2015 ЖЫЛДАРҒА АРНАЛҒАН ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ИНДУСТРИЯЛЫҚ-ИННОВАЦИЯЛЫҚ ДАМУЫНЫҢ СТРАТЕГИЯСЫ БЕКІТІЛДІ.
СТРАТЕГИЯНЫҢ МАҚСАТЫ-ЭКОНОМИКАНЫҢ ӘРТАРАПТАНДЫРУ ЖӘНЕ ЖАҢҒЫРТУДЫҢ,
БӘСЕКЕЛЕСТІК ӨНІМДЕР ТҮРЛЕРІН ӨНДІРУ ЖӘНЕ ЭКСПОРТ ӨСІМІ ҮШІН ШАРТТАРДЫ ЖАСАУДЫҢ НЕГІЗІНДЕ
ЕЛДІҢ ТҰРАҚТЫ ДАМУЫН ҚАМТАМАСЫЗ ЕТУ.2003 жылдың 17 мамырдағы Қазақстан Республикасы Президентінің N 1096 Жарлығынан
Ең басында мен төрт факторды атап көрсеттім. Төртінші фактор - кәсіпкерлік (инновация), оны 1910 жылы Шумпетер мырза енгізді.
Бұл мемлекеттің бәсекеге қабілеттілігінің негізгі факторларының бірі.Тасмағамбетовтің үкіметі бұл факторды 2003 жылы енгізді.
Ол осы фактордың маңыздылығын түсінді және оны дамыту үшін заңнамалық және нормативтік негіздер қабылданды.
Шын мәнінде, әрі қарай даму тұрғысынан бұл бұдан кейінгі үкіметтердің экономикалық реформаларының логикасын айқындайды. Өкінішке орай, олар оны жүзеге асыра алмайды.
ИМАНҒАЛИ ТАСМАҒАМБЕТОВ ПРЕМЬЕР-МИНИСТРІНІҢ ЖҰМЫС НӘТИЖЕЛЕРІ. ОЛ НЕГЕ ҚЫЗМЕТТЕН КЕТТІ?
Тағы да, ол неге кетіп қалды? Мәселен, жаппай жекешелендіру туралы заңдар қабылданған 1992 жылды мысалға келтіргім келеді.
Көпшілік нарықтық экономиканың не екенін түсінбеді. Біз оның не екенін білмедік, ол қалай әрекет ететінін білмедік.
Бізде мінсіз түсінік болды: нарық бәрін шешеді. Классика бойынша «нарықтың көрінбейтін қолы», ол барлығын өз орнына қойып, бәрін реттейді.
Ал біз үшін жауапкершілікті кім алды? Президент толық жауапты болды. Ол: «Бұлай болмайды», - деді.
Ол бізге нарықтық саланың енуіне көшкенімізге серпін берді. Ия, артықшылықтар мен кемшіліктер бар, бірақ, ең бастысы, менталды тұрғыдан бізде не өзгерді?
Кеңес кезінен бері адамдар әлеуметтік қорғау жүйесіне, мемлекеттің әрқашан және барлық жерде көмектесетініне үміттенген, бірақ қазір адамдар оның экономикалық әл-ауқатының
тек оған байланысты екенін түсінеді:оның қалай білім алатынына, қалай жұмыс істейтініне, қалай әрекет ететініне байланысты.
Президент жауапкершілікті өзіне алды. Менің ойымша, тоталитарлық режимнің осы кезеңіне оралғысы келетін адамдар өте аз.2003 жылы қабылданған нәрсе стратегия тұрғысынан озды.
Ал 20-шы жылдан кейін көптеген адамдар мұны істеу керектігін түсінеді. Бірақ белгілі бір әдеттен шықпаушылық болғанын ескере отырып,
әсіресе, сол кезеңдегі біздің парламентте, Тасмағамбетов заңнамалық бастамалар мен нормативтік актілер бойынша оны қолдайтын парламентпен жұмыс істей алмайтындығы туралы ойлады,
өз миссиясын орындады деп ойлады және отставкаға шығуға сұрады.
Отставка қабылданды. Бірақ ол шешімдерімен елдің индустрияландыруымен айналысатын келесі үкіметтің жұмысына негіз қалады.
Келесі премьер - өнеркәсіппен айналысушы, Тасмағамбетов үкіметінің бұрынғы вице-премьері Даниал Ахметов, ол елдегі индустрияландыру аясындағы өз қызметін жалғастыра берді.
БІЛІМІ БОЙЫНША ЭКОНОМИСТ ЕМЕС ПРЕМЬЕР-МИНИСТР ТАСМАҒАМБЕТОВ ДАҒДАРЫС КЕЗЕҢІНДЕ
ЕЛ БАРЛЫҚ ЭКОНОМИКАЛЫҚ ФАКТОРЛАРДЫ ІСКЕ ҚОСУЫ КЕРЕКТІГІН ӨТЕ ЖАҚСЫ ТҮСІНДІ.
ҰТЫС ЕКІ НЕГІЗГІ ФАКТОРЛАРҒА ІСТЕЛІНДІ:ЖЕР ЖӘНЕ КӘСІПКЕРЛІК.
ОЛ СТРАТЕГИЯЛЫҚ БАҒДАРЛАМАЛАР МЕН ЖОСПАРЛАРДА ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ ПРЕЗИДЕНТІМЕН
БЕРІЛГЕН МІНДЕТТЕРДІ ОРЫНДАУ ҮШІН ЭКОНОМИКАЛЫҚ ИМПУЛЬСТІ БЕРУГЕ ТИІСТІ БОЛДЫ.
БІРАҚ ПАРЛАМЕНТ ЕЛІМІЗ 2000-ЖЫЛДАРДА ӘЛЕМНІҢ 50 ЕҢ ДАМЫҒАН ЕЛДЕР ҚАТАРЫНА
КІРУГЕ МҮМКІНДІК БЕРГЕН ТАСМАҒАМБЕТОВТЫҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ РЕФОРМАЛАРЫН ҚОЛДАҒАН ЖОҚ.